Shloka 20
मालाकारोपमो राजन् भव मा<5<ड्रारिकोपम: । तथायुक्तश्रिरं राज्यं भोक्त शक्ष्यसि पालयन्,युधिष्ठिर! तुम मालीके समान बनो। कोयला बनानेवालेके समान न बनो (माली वृक्षकी जड़को सींचता और उसकी रक्षा करता है, तब उससे फल और फूल ग्रहण करता है, परंतु कोयला बनानेवाला वृक्षको समूल नष्ट कर देता है; उसी प्रकार तुम भी माली बनकर राज्यरूपी उद्यानको सींचकर सुरक्षित रखो और फल-फूलकी तरह प्रजासे न्यायोचित कर लेते रहो, कोयला बनानेवालेकी तरह सारे राज्यको जलाकर भस्म न करो), ऐसा करके प्रजापालनमें तत्पर रहकर तुम दीर्घकालतक राज्यका उपभोग कर सकोगे
mālākāropamo rājan bhava māṇḍrārikopamaḥ | tathāyuktaśrīraṁ rājyaṁ bhoktuṁ śakṣyasi pālayan, yudhiṣṭhira ||
ಓ ರಾಜನೇ! ತೋಟಗಾರನಂತೆ ಇರು; ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮಾಡುವವನಂತೆ ಅಲ್ಲ. ತೋಟಗಾರನು ಬೇರುಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿ ಮರವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿ, ನಂತರ ಅದರ ಹೂ-ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಕಲ್ಲಿದ್ದಲು ಮಾಡುವವನು ಮರವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ನಾಶಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಜಾಪಾಲನದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ರಕ್ಷಿಸಿದರೆ, ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ, ನೀನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾಜ್ಯಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಲ್ಲೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should govern like a gardener—nourishing and protecting the roots of the realm (the people and institutions) and taking only rightful benefit—rather than like a charcoal-maker who gains by destroying the very source of prosperity.
In the Śānti Parva’s instruction on rājadharma, Bhīṣma counsels King Yudhiṣṭhira using a vivid metaphor: sustainable, protective rule yields long-lasting prosperity, whereas exploitative rule ruins the kingdom.