Shloka 15
Daṇḍanīti and the King as the Cause of Yuga-Order (दण्डनीतिः राजधर्मश्च युगकारणत्वम्)
(विद्वांस:क्षत्रिया वैश्या ब्राह्मणाश्व बहुश्रुता: । दण्डनीतौ तु निष्पन्ना मन्त्रिण: पृथिवीपते ।।
bhīṣma uvāca |
vidvāṃsaḥ kṣatriyā vaiśyā brāhmaṇāś ca bahuśrutāḥ |
daṇḍanītau tu niṣpannā mantriṇaḥ pṛthivīpate ||
praṣṭavyo brāhmaṇaḥ pūrvaṃ nītiśāstrasya tattvavit |
paścāt pṛcchet bhūpālaḥ kṣatriyaṃ nītikovidam ||
vaiśyaśūdrāv tathā bhūyaḥ śāstrajñau hitakāriṇau |
ajñāyamāne hīnatve sandhiṃ kuryāt pareṇa vai |
lipsur vā kañcid evārthaṃ tvaramāṇo vicakṣaṇaḥ ||
ಹೇ ಭೂಪತೇ! ದಂಡನೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರಾದ ವಿದ್ಯಾವಂತ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು, ವೈಶ್ಯರು ಮತ್ತು ಬಹುಶ್ರುತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು—ಇವರನ್ನು ಮಂತ್ರಿಗಳಾಗಿ ನೇಮಿಸಬೇಕು. ಮೊದಲು ನीतಿಶಾಸ್ತ್ರದ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಸಲಹೆ ಕೇಳಬೇಕು; ನಂತರ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು; ಆಮೇಲೆ ರಾಜಹಿತಕ್ಕೆ ಬದ್ಧರಾದ ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞ ವೈಶ್ಯ ಮತ್ತು ಶೂದ್ರರ ಸಲಹೆಯನ್ನೂ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ದುರ್ಬಲತೆ ಶತ್ರುವಿಗೆ ತಿಳಿಯುವ ಮುನ್ನವೇ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಿ ಮಾಡಬೇಕು; ಅಥವಾ ಆ ಸಂಧಿಯಿಂದ ಯಾವುದಾದರೂ ಉದ್ದೇಶ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದರೆ, ವಿವೇಕಿಯಾದ ರಾಜನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ನಡೆದು ವಿಳಂಬ ಮಾಡಬಾರದು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler should build a competent council drawn from multiple social groups, prioritizing principled ethical insight (Brahmin), then strategic-political expertise (Kshatriya), and then practical welfare-oriented counsel (Vaishya and Shudra). In diplomacy, prudence requires making peace or alliance before one’s weakness becomes visible, especially when it secures a concrete objective.
In the Shanti Parva’s instruction on kingship, Bhishma teaches Yudhishthira principles of governance: how to select and consult ministers in an ordered way, and how to act swiftly in forming treaties with opponents when strategic conditions demand it.