Shloka 12
यदि अपने वर्णोचित कर्ममें स्थित, शान्त और ज्ञान-विज्ञानसे तृप्त ब्राह्मणको किसी प्रकारके असत् कर्मका आश्रय लिये बिना ही धन प्राप्त हो जाय तो वह उस धनसे विवाह करके संतानकी उत्पत्ति करे अथवा उस धनको दान और यज्ञमें लगा दे। धनको बाँटकर ही भोगना चाहिये, ऐसा सत्पुरुषोंका कथन है ।। परिनिषितकार्यस्तु स्वाध्यायेनैव ब्राह्मण: । कुर्यादन्यन्न वा कुर्यान्मैत्रो ब्राह्मण उच्यते
pariniṣitakāryas tu svādhyāyenaiva brāhmaṇaḥ | kuryād anyan na vā kuryān maitro brāhmaṇa ucyate ||
ತನ್ನ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯದಿಂದಲೇ ತೃಪ್ತನಾಗಿರಲಿ. ಅವನು ಇತರ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಿ ಅಥವಾ ಮಾಡದಿರಲಿ—ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಮೈತ್ರಿಭಾವ ಹೊಂದಿರುವವನೇ ‘ಮೈತ್ರ’ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
After fulfilling obligatory duties, a Brahmin should be grounded in svādhyāya (sacred study) and remain benevolent; optional actions are secondary, and true worth is measured by steadiness, learning, and friendliness (maitra) rather than by constant pursuit of external activity.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira about ideal conduct—here describing the mark of a mature Brahmin: one who has completed required rites and lives centered on study, with freedom either to act further or to refrain, while maintaining goodwill toward all.