Next Verse

Shloka 30

Varṇa-dharma and Rājadharma: Yudhiṣṭhira’s Inquiry and Bhīṣma’s Normative Outline (वर्णधर्म-राजधर्म-प्रश्नोत्तरम्)

चौथा वर्ग मोक्ष है; उसके प्रयोजन और गुण इन तीनों वर्गोसे भिन्न हैं

caturthaḥ vargaḥ mokṣaḥ; tasya prayojanaṃ guṇāś ca eteṣāṃ trīṇāṃ vargāṇāṃ bhinnāḥ santi

ನಾಲ್ಕನೆಯ ಪುರುಷಾರ್ಥ ಮೋಕ್ಷ; ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಗುಣಗಳೂ ಈ ಮೂರರಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ.

चतुर्थःthe fourth
चतुर्थः:
Karta
TypeAdjective
Rootचतुर्थ
FormMasculine, Nominative, Singular
वर्गःclass/category
वर्गः:
Karta
TypeNoun
Rootवर्ग
FormMasculine, Nominative, Singular
मोक्षःliberation
मोक्षः:
Karta
TypeNoun
Rootमोक्ष
FormMasculine, Nominative, Singular
अस्तिis
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Singular
तस्यof it/of that
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रयोजनम्purpose/aim
प्रयोजनम्:
Karta
TypeNoun
Rootप्रयोजन
FormNeuter, Nominative, Singular
गुणाःqualities
गुणाः:
Karta
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Nominative, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
एतेthese
एते:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
त्रयःthree
त्रयः:
Karta
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
वर्गेभ्यःfrom the classes/categories
वर्गेभ्यः:
Apadana
TypeNoun
Rootवर्ग
FormMasculine, Ablative, Plural
भिन्नाःdifferent/distinct
भिन्नाः:
Karta
TypeAdjective
Rootभिन्न
FormMasculine, Nominative, Plural
सन्तिare
सन्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, Third, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhishma
M
Moksha

Educational Q&A

Moksha is presented as the fourth and highest human aim, fundamentally different in purpose and qualities from dharma, artha, and kama, because it seeks freedom from bondage rather than worldly order, prosperity, or pleasure.

In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma continues his discourse to Yudhishthira on the aims of life, distinguishing liberation (moksha) from the other three goals and preparing the ground for a more philosophical discussion of renunciation and ultimate good.