Shloka 89
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
Devanagari script
दिवं ते शिरसा व्याप्तं पद्भ्यां देवी वसुन्धरा । विक्रमेण त्रयो लोका: पुरुषोडसि सनातन:,स्वर्गलोक आपके मस्तकसे, पृथ्वीदेवी आपके पैरोंसे और तीनों लोक आपके तीन पगोंसे व्याप्त हैं, आप सनातन पुरुष हैं
Transliteration
divaṁ te śirasā vyāptaṁ padbhyāṁ devī vasundharā | vikrameṇa trayo lokāḥ puruṣo ’si sanātanaḥ ||
Translation
ನಿಮ್ಮ ಶಿರಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವರ್ಗವು ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ನಿಮ್ಮ ಪಾದಗಳಿಂದ ವಸುಂಧರಾ ದೇವಿ ಆವರಿತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ನಿಮ್ಮ ವಿಕ್ರಮದಿಂದ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು ವ್ಯಾಪಿಸಿವೆ. ನೀವು ಸನಾತನ ಪುರುಷನು.
Word by Word
दिवम्heaven
दिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिव् (दिव्/द्यौः) (प्रातिपदिक: दिव/द्यौ)
FormFeminine, Accusative, Singular
तेof you/your
ते:
Sambandha
TypePronoun
Rootयुष्मद्
Form—, Genitive, Singular
शिरसाby (your) head
शिरसा:
Karana
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
व्याप्तम्pervaded/covered
व्याप्तम्:
—
TypeVerb
Rootव्याप् (धातु) → व्याप्त (क्त)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
पद्भ्याम्by (your) two feet
पद्भ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootपद्
FormNeuter, Instrumental, Dual
देवीthe goddess
देवी:
Karta
TypeNoun
Rootदेवी
FormFeminine, Nominative, Singular
वसुन्धराthe Earth
वसुन्धरा:
Karta
TypeNoun
Rootवसुन्धरा
FormFeminine, Nominative, Singular
विक्रमेणby (your) stride/step
विक्रमेण:
Karana
TypeNoun
Rootविक्रम
FormMasculine, Instrumental, Singular
त्रयःthree
त्रयः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootत्रि
FormMasculine, Nominative, Plural
लोकाःworlds
लोकाः:
Karta
TypeNoun
Rootलोक
FormMasculine, Nominative, Plural
पुरुषःthe Person (Supreme Being)
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
उदासिyou are
उदासि:
—
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
FormPresent, Second, Singular, Parasmaipada
सनातनःeternal
सनातनः:
Visheshana
TypeAdjective
Rootसनातन
FormMasculine, Nominative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Characters & Entities
B
BhishmaH
Heaven (Diva/Swarga)E
Earth (Vasundhara)T
Three worlds (Trailokya)E
Eternal Purusha (Supreme Person)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes