Shloka 58
Bhīṣma’s Śara-śayyā Stuti to Vāsudeva and Yogic Preparation for Dehotsarga
Body-Relinquishment
Devanagari script
सम्भक्ष्य सर्वभूतानि कृत्वा चैकार्णवं जगत् । बाल: स्वपिति यश्नैकस्तस्मै मायात्मने नम:,इस प्रकार सम्पूर्ण भूतोंका भक्षण करके जो इस जगत्के जलमय कर देते हैं और स्वयं बालकका रूप धारण कर अक्षयवटके पत्तेपर शयन करते हैं, उन मायामय बालमुकुन्दको नमस्कार है
Translation
ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಿ ಜಗತ್ತನ್ನು ಏಕಾರ್ಣವವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿ, ತಾನೇ ಬಾಲರೂಪ ಧರಿಸಿ ಅಕ್ಷಯವಟದ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಶಯನಿಸುವ ಆ ಮಾಯಾತ್ಮ ಬಾಳಮಕುಂದನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.
Word by Word
सम्भक्ष्यhaving devoured completely
सम्भक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्-भक्ष्
Formल्यप् (absolutive/gerund), कर्तरि
सर्वभूतानिall beings
सर्वभूतानि:
Karma
TypeNoun
Rootसर्वभूत
FormNeuter, Accusative, Plural
कृत्वाhaving made
कृत्वा:
TypeVerb
Rootकृ
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
एकार्णवम्a single ocean (one flood)
एकार्णवम्:
Karma
TypeNoun
Rootएकार्णव
FormMasculine, Accusative, Singular
जगत्the world
जगत्:
Karma
TypeNoun
Rootजगत्
FormNeuter, Accusative, Singular
बालःthe child (as a child)
बालः:
Karta
TypeNoun
Rootबाल
FormMasculine, Nominative, Singular
स्वपितिsleeps
स्वपिति:
TypeVerb
Rootस्वप्
FormLat (present indicative), 3rd, Singular, Parasmaipada
यःwho
यः:
Karta
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine, Nominative, Singular
नैकःnot one; manifold
नैकः:
TypeAdjective
Rootन-एक
FormMasculine, Nominative, Singular
तस्मैto him
तस्मै:
Sampradana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Dative, Singular
मायात्मनेto the one whose nature is māyā (illusory power)
मायात्मने:
Sampradana
TypeNoun
Rootमायात्मन्
FormMasculine, Dative, Singular
नमःsalutation
नमः:
TypeIndeclinable
Rootनमस्
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes