Shloka 533
Nāgendra–Brāhmaṇa Saṃvāda: Praśna-vidhi and Dharmic Approach on the Gomatī Riverbank
अन्तर्दधौ स विश्वेशो विवेश च रसां प्रभु: । नरेश्वर! तमोमयी कालरात्रि उनकी ग्रीवा थी। इस प्रकार अनेक मूर्तियोंसे आवृत हयग्रीव रूप धारण करके वे जगदीश्वर श्रीहरि वहाँसे अन्तर्धान हो गये और रसातलमें जा पहुँचे
Antardadhau sa viśveśo viveśa ca rasāṁ prabhuḥ | nareśvara! tamomayī kālarātriḥ asya grīvā āsīt | iti aneka-mūrtibhiḥ āvṛtaḥ hayagrīva-rūpaṁ dhārayitvā sa jagadīśvaraḥ śrīhariḥ tataḥ antardhānaṁ gataḥ rasātalaṁ ca prāptaḥ |
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಆಗ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನಾದ ಪ್ರಭು ಅಂತರಧಾನನಾಗಿ, ಪರಮಾಧಿಪತಿಯಾಗಿ ರಸಾತಲಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಓ ನರೇಶ್ವರ! ಅವನ ಗ್ರೀವ ತಮೋಮಯ ಕಾಲರಾತ್ರಿಯಂತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಅನೇಕ ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಆವೃತನಾದಂತೆ ಹಯಗ್ರೀವ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಜಗದೀಶ್ವರ ಶ್ರೀಹರಿ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಅದೆಷ್ಟೋವಾಗಿ ಅಂತರಧಾನನಾಗಿ ರಸಾತಲವನ್ನು ತಲುಪಿದನು।
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the Lord’s transcendence and sovereignty: the divine can assume multiple forms for cosmic purposes and can withdraw from ordinary sight at will. Ethically, it points to humility before the limits of human perception and trust that divine action operates within a larger order (dharma) even when it is hidden.
Vaiśaṃpāyana narrates that Śrī Hari, taking the Hayagrīva form and appearing as if enveloped by many manifestations, vanishes from the scene and descends into the nether region called Rasātala; his neck is described as resembling the dark Kālarātri.