Shloka 73

आत्मा हि पुरुषव्याप्र ज्ञेयो विष्णुरिति स्थिति: । पुरुषसिंह! भगवान्‌ विष्णुको सबका आत्मा जानना चाहिये। यही वास्तविक स्थिति है। कोई भी मनुष्य भला अपने आत्माके साथ द्वेष कैसे कर सकता है?

ātmā hi puruṣavyāptaḥ jñeyo viṣṇur iti sthitiḥ | puruṣasiṃha! bhagavān viṣṇuḥ sarveṣāṃ ātmā jñātavyaḥ | eṣā eva yathārthā sthitiḥ | kaścid api manuṣyaḥ kathaṃ nāma svātmanā saha dveṣaṃ kuryāt?

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪುರುಷಸಿಂಹ! ಎಲ್ಲ ಪುರುಷರಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿರುವ ಆತ್ಮನನ್ನೇ ವಿಷ್ಣು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಇದೇ ಯಥಾರ್ಥ ಸ್ಥಿತಿ. ಇದೇ ಪರಮ ಸತ್ಯ. ಮನುಷ್ಯನು ತನ್ನ ಸ್ವಾತ್ಮನನ್ನೇ ಹೇಗೆ ದ್ವೇಷಿಸಬಲ್ಲನು?

आत्माSelf, soul
आत्मा:
Karta
TypeNoun
Rootआत्मन्
FormMasculine, Nominative, Singular
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
पुरुषव्याप्रO best of men (vocative sense intended)
पुरुषव्याप्र:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुषव्याप्र
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्ञेयःto be known, should be known
ज्ञेयः:
TypeAdjective
Rootज्ञेय
FormMasculine, Nominative, Singular
विष्णुःVishnu
विष्णुः:
Karta
TypeNoun
Rootविष्णु
FormMasculine, Nominative, Singular
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
स्थितिःstate, established truth
स्थितिः:
Karta
TypeNoun
Rootस्थिति
FormFeminine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
V
Viṣṇu
Ā
Ātman (Self)

Educational Q&A

Recognize the all-pervading Ātman as Viṣṇu present in every being; therefore hatred toward others is irrational and unethical, since it amounts to hatred toward one’s own Self.

Vaiśampāyana continues an instruction in Śānti Parva, addressing a listener as “puruṣasiṃha,” and frames a metaphysical-ethical point: the Lord as the inner Self of all makes enmity and hatred contrary to truth and dharma.