Shloka 107
Atithi-satkāra and the Consolation of Wise Counsel (अतिथिसत्कारः प्रज्ञानवचनस्य च पराश्वासनम्)
नरनारायणो पूर्व तपस्तेपतुरव्ययम्,पहले नर और नारायणने जब धर्ममय रथपर आरूढ़ हो गन्धमादन पर्वतपर अक्षय तप किया था, उसी समय प्रजापति दक्षका यज्ञ आरम्भ हुआ
nara-nārāyaṇau pūrvaṁ tapas tepatūr avyayam | yadā dharma-maye rathe samārūḍhau gandhamādana-parvate 'kṣayaṁ tapaḥ cakratuḥ, tadā prajāpateḥ dakṣasya yajña ārabdhaḥ ||
ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ನರ ಮತ್ತು ನಾರಾಯಣರು ಅಕ್ಷಯ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಧರ್ಮಮಯ ರಥದ ಮೇಲೆ ಆರೂಢರಾಗಿ ಅವರು ಗಂಧಮಾದನ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಅವಿನಾಶಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಈ ಪ್ರಸಂಗವು ತಪಸ್ಸು (ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹ) ಮತ್ತು ಯಜ್ಞ (ಧರ್ಮಕರ್ತವ್ಯ) ಎರಡೂ ಲೋಕಧಾರಕ ಸಮಾಂತರ ಕರ್ಮಗಳೆಂದು—ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಾಧನೆ ಮತ್ತು ವಿಧಿಬದ್ಧ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಒಂದೇ ಋತವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು—ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
तामिन्द्र उवाच गच्छ नहुषस्त्वया वाच्योथ<पूर्वेण मामृषियुक्तेन यानेन त्वमधिरूढ
Educational Q&A
The verse juxtaposes two pillars of dharma: inner discipline (tapas) and outward sacred responsibility (yajña). By synchronizing Nara–Nārāyaṇa’s austerities with Dakṣa’s sacrifice, it suggests that both ascetic restraint and properly ordered ritual action uphold the moral and cosmic order.
The text recalls an ancient moment: Nara and Nārāyaṇa perform inexhaustible penance on Mount Gandhamādana while mounted on a dharma-based chariot, and simultaneously Prajāpati Dakṣa begins his great sacrifice. The narration sets a mythic backdrop connecting renowned tapas with a major yajña event.