Shloka 34
Atithi’s Direction to the Nāga-sage Padma at Naimiṣa (अतिथ्युपदेशः—नैमिषे पद्मनागोपाख्यानप्रस्तावः)
अथ ता विश्वरूपो<ब्रवीदद्यैव सेन्द्रा देवा न भविष्यन्तीति ततो मन्त्रान् जजाप तैर्मन्त्रैरवर्धत त्रिशिरा एकेनास्थेन सर्वलोकेषु यथावद् द्विजै: क्रियावद्धियज्ञेषु सुहुतं सोम॑ पपावेकेनान्नमेकेन सेन्द्रान् देवानथेन्द्रस्तं विवर्धभानं सोमपानाप्यायितसर्वगात्रं दृष्टवा चिन्तामापेदे सह देवै:
atha tā viśvarūpo 'bravīd adyaiva sendrā devā na bhaviṣyantīti | tato mantrān jajāpa tair mantrair avardhata triśirā | ekenāsthen sarvalokeṣu yathāvad dvijaiḥ kriyāvaddhir yajñeṣu suhutaṃ somaṃ papāv ekenānnam ekena sendrān devān | athendraḥ taṃ vivardhamānaṃ somapānāpyāyita-sarvagātraṃ dṛṣṭvā cintām āpede saha devaiḥ ||
ಆಗ ವಿಶ್ವರೂಪನು ಅವರಿಗೆ—“ಇಂದೇ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಇಲ್ಲದವರಾಗುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಮಂತ್ರಜಪ ಆರಂಭಿಸಿದನು. ಆ ಮಂತ್ರಬಲದಿಂದ ತ್ರಿಶಿರನಾದ ವಿಶ್ವರೂಪನು ಅಪಾರವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾದನು. ಒಂದು ಮುಖದಿಂದ ಅವನು ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕ್ರಿಯಾನಿಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಯಜ್ಞಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿದ ಸೋಮವನ್ನು ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಎರಡನೆಯ ಮುಖದಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಮೂರನೆಯ ಮುಖದಿಂದ ಇಂದ್ರನೊಡನೆ ದೇವತೆಗಳ ತೇಜಸ್ಸನ್ನೇ ಕುಡಿಯುತ್ತಿದ್ದನು. ಸೋಮಪಾನದಿಂದ ಅವನ ಸರ್ವಾಂಗವೂ ಪೋಷಿತವಾಗಿ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಇಂದ್ರನು ದೇವತೆಗಳೊಡನೆ ಗಾಢ ಚಿಂತೆಗೆ ಒಳಗಾದನು।
तास्त्वाष्ट उवाच क्व गमिष्यथास्यतां तावन्मया सह श्रेयो भविष्यन्तीति
Educational Q&A
The passage highlights how spiritual/ritual power (mantra and Soma) can become ethically dangerous when driven by hostility and the desire to negate cosmic order. It also shows that even the gods are accountable to balance (ṛta/dharma): when power is amassed without restraint, it provokes fear and conflict rather than welfare.
Viśvarūpa (Triśiras) proclaims that the gods led by Indra will be destroyed, then empowers himself through mantra-recitation. With three mouths he consumes: (1) sacrificial Soma offered by Brahmins, (2) ordinary food, and (3) the gods’ splendor/energy. Indra and the gods, seeing his body grow strong from Soma, become deeply worried.