Shloka 17
Nārada’s Darśana of Viśvarūpa Nārāyaṇa and the Caturmūrti Doctrine (नारदस्य नारायणदर्शनं चतुर्मूर्तिविचारश्च)
प्रभो! तपस्या, गुरुकी सेवा तथा ब्रह्मचर्यका पालन--इन तीन कर्मोके साथ-साथ वेदाध्ययनका कार्य सम्पन्न करना चाहिये। हवनकर्मद्वारा देवताओंके और तर्पणद्वारा वह पितरोंके ऋणसे मुक्त होनेका यत्न करे। किसीके दोष न देखे और संयमपूर्वक रहकर वेदाध्ययन समाप्त करनेके पश्चात् गुरुको दक्षिणा दे और उनकी आज्ञा लेकर समावर्तन- संस्कारके पश्चात् घरको लौटे ।। समावृत्तश्न गार्हस्थ्ये स्वदारनिरतो वसेत् । अनसूयुर्यथान्यायमाहिताग्निस्तथैव च,घर आनेपर विवाह करके गार्हस्थ्य धर्मका पालन करे और अपनी ही स्त्रीके प्रति अनुराग रखे। दूसरोंके दोष न देखकर सबके साथ यथोचित बर्ताव करे और अग्निकी स्थापनाके पश्चात् प्रतिदिन अग्निहोत्र करता रहे
janaka uvāca | prabho! tapasyā gurusevā tathā brahmacaryapālanam—etāni trīṇi karmāṇi sahaiva vedādhyayanakriyāṃ samāpayed iti | havanakarmaṇā devānāṃ ṛṇāt, tarpaṇena ca pitṝṇāṃ ṛṇāt pramucyeta | na kasyacid doṣān paśyet, saṃyamapūrvaṃ vedādhyayanaṃ samāpya gurave dakṣiṇāṃ dadyāt, tasya cājñāṃ gṛhītvā samāvartanasaṃskārānantarāṃ gṛhaṃ vrajet || samāvṛttaś ca gārhasthye svadāranirato vaset | anasūyur yathānyāyam āhitāgnis tathaiva ca || gṛhaṃ prāpya vivāhya gārhasthyadharmaṃ caret, svadāreṣu caiva snehavān bhavet | paradoṣadarśanaṃ parityajya sarvaiḥ saha yathocitaṃ vyavaharet | āhitāgnir bhūtvā pratidinam agnihotraṃ nirvartyeta |
ಜನಕನು ಹೇಳಿದರು—“ಪ್ರಭೋ! ತಪಸ್ಸು, ಗುರುಸೇವೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವ್ರತ—ಈ ಮೂರು ಶಿಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜೊತೆಯಾಗಿ ಪಾಲಿಸುತ್ತಲೇ ವೇದಾಧ್ಯಯನವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಹೋಮಕರ್ಮದಿಂದ ದೇವಋಣದಿಂದಲೂ, ತರ್ಪಣದಿಂದ ಪಿತೃಋಣದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತಿಯಾಗಲು ಯತ್ನಿಸಬೇಕು. ಇತರರ ದೋಷಗಳನ್ನು ನೋಡದೆ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಬದುಕಿ, ವೇದಾಧ್ಯಯನ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ ಗುರುವಿಗೆ ಯೋಗ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡಬೇಕು, ಅವರ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಸಮಾವರ್ತನ-ಸಂಸ್ಕಾರದ ನಂತರ ಮನೆಗೆ ಮರಳಬೇಕು. ಮರಳಿದ ಮೇಲೆ ಗಾರ್ಹಸ್ಥ್ಯಾಶ್ರಮವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲೇ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದಿದ್ದು, ಎಲ್ಲರೊಂದಿಗೆ ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ವರ್ತಿಸಿ, ಪವಿತ್ರ ಅಗ್ನಿಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಪ್ರತಿದಿನ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು.”
जनक उवाच
Educational Q&A
Complete Vedic education with austerity, service to the teacher, and brahmacarya; repay obligations to gods and ancestors through homa and tarpaṇa; avoid fault-finding; then enter gārhasthya with fidelity, proper conduct toward all, and regular agnihotra.
King Janaka outlines the ideal transition from the student stage to the householder stage: finishing Vedic study, honoring the guru with dakṣiṇā, performing samāvartana, returning home, marrying, establishing sacred fires, and living ethically with restraint and non-malice.