Shloka 142

Śuka’s Guṇa-Transcendence and Vyāsa’s Consolation (शुकगति-वर्णनम्)

Devanagari script

यदा ह्ाज्ञापयत्यन्यांस्तत्रास्योक्ता स्वतन्त्रता । अवश:ः कार्य ते तत्र तस्मिंस्तस्मिन्‌ क्षणे स्थित:,राजा जिस समय दूसरोंको कुछ करनेकी आज्ञा देता है, उस समय वहाँ उसकी स्वतन्त्रता बतायी जाती है; परंतु ऐसे अवसरोंपर भी भिन्न-भिन्न क्षणोंमें राजासनपर बैठा हुआ नरेश सलाह देनेवाले मन्त्रियोंद्वारा अपनी इच्छाके विपरीत करनेके लिये विवश कर दिया जाता है

Transliteration

yadā hy ājñāpayaty anyāṁs tatrāsyoktā svatantratā | avaśaḥ kāryate tatra tasmiṁs tasmin kṣaṇe sthitaḥ ||

Translation

ರಾಜನು ಇತರರಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡುವಾಗ, ಅದೇ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಅವನ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದರೂ—ಕ್ಷಣಕ್ಷಣ—ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ ಸಲಹೆ ನೀಡುವ ಮಂತ್ರಿಗಳಿಂದ ಅವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡಲು ಬಲವಂತಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.

Word by Word

यदाwhen

हिindeed/for

आज्ञापयतिcommands/orders

अन्यान्others

तत्रthere/then (in that situation)

अस्यof him

उक्ताis said/declared

स्वतन्त्रताindependence/autonomy

अवशःhelpless/compelled

कार्यःto be made to do / to be done (obliged)

तेfor you/to you

तत्रthere/then

तस्मिन्in that

तस्मिन्in that (each)

क्षणेmoment

स्थितःstanding/being situated

राजाking

Speaker

भीष्य उवाच

Characters & Entities

Bhishma

king (rājā)

ministers/counsellors (implied)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes