Shloka 8
शुकस्य योगसिद्धिः (Śuka’s Yogic Attainment and Ascent)
दिन, रात और महीनोंके जो चक्र चल रहे हैं, वे किसीके टाले नहीं टलते हैं। इसी प्रकार जन्म, मृत्यु और जरा आदिके क्रम प्रायः चलते ही रहते हैं। जिसके जीवनका कुछ ठिकाना नहीं, वह मरणधर्मा मानव कभी दीर्घ-कालके पश्चात् नित्यपथ (मोक्षमार्ग) का आश्रय लेता है ।। सर्वभूतसमुच्छेद: स्रोतसेवोहाुते सदा । ऊहामानं निमज्जन्तमप्लवे कालसागरे
dina-rātra-māsānāṃ yaś cakraṃ pravartate, tat kenāpi na nivāryate; tathā janma-mṛtyu-jarādīnāṃ kramaḥ prāyaḥ pravartata eva. yasya jīvitasya na kiñcid dhruvaṃ sthānaṃ, sa maraṇadharmā mānavaḥ cirakālāt paścān nityapathaṃ (mokṣamārgaṃ) śaraṇaṃ gacchati. sarvabhūtasamucchedaḥ srotasevōhāhūte sadā | ūhamānaṃ nimajjantaṃ aplave kālasāgare ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮತ್ತು ತಿಂಗಳ ಚಕ್ರ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಯಾರೂ ತಡೆಯಲಾರರು. ಹಾಗೆಯೇ ಜನನ, ಜರಾ, ಮರಣಗಳ ಕ್ರಮವೂ ಬಹುತೇಕ ವಿರಾಮವಿಲ್ಲದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನಕ್ಕೆ ನಿಶ್ಚಿತ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮರಣಧರ್ಮಿಯಾದ ಮನುಷ್ಯನು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರವೇ ಶಾಶ್ವತ ಪಥವಾದ ಮೋಕ್ಷಮಾರ್ಗವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಾಲವು ತೆಪ್ಪವಿಲ್ಲದ ಮಹಾಸಾಗರದಂತೆ; ಸರ್ವಭೂತಗಳು ಅದರ ಪ್ರವಾಹದಿಂದ ಸದಾ ಎಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುವವನೂ ಆ ಕಾಲಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Time’s cycles are unstoppable, and so are birth, aging, and death. Recognizing life’s uncertainty, one should not delay turning toward the enduring goal—moksha—because the current of Time can overwhelm even the thoughtful and striving.
In the Shanti Parva’s instruction section, Bhishma addresses Yudhishthira with reflective counsel, using the imagery of an unstoppable wheel and an ocean-like Time to urge spiritual urgency and a turn toward the path of liberation.