Shloka 12
Aśoka-śāstra: Nārada’s Instruction on the Cessation of Śoka
Grief
प्रकृतेविक्रियापत्ति: षण्मासान्मृत्युलक्षणम् | यदि मनुष्यकी बहुत बढ़ी-चढ़ी कान्ति भी अत्यन्त फीकी पड़ जाय, अधिक बुद्धिमत्ता भी बुद्धिहीनतामें परिणत हो जाय और स्वभावमें भी भारी उलट-फेर हो जाय तो यह उसके छ: महीनेके भीतर ही होनेवाली मृत्युका सूचक है ।।
yājñavalkya uvāca | prakṛte vikriyāpattiḥ ṣaṇmāsān mṛtyulakṣaṇam | daivatāny avajānāti brāhmaṇaiś ca virudhyate |
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ವಿಕೃತಿ ಉಂಟಾಗುವುದು ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗಿನ ಮರಣಲಕ್ಷಣ. ಮನುಷ್ಯನ ಹಿಂದಿನ ಕಾಂತಿ ಅಚಾನಕ್ ಮಂಕಾದರೆ, ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬುದ್ಧಿ ಮೂಢತೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದರೆ, ಸ್ವಭಾವವೇ ತಲೆಕೆಳಗಾದರೆ—ಆರು ತಿಂಗಳೊಳಗೆ ಮರಣ ಸಮೀಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಅವಜ್ಞೆಮಾಡಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ವೈರಾಗ್ಯ/ವಿರೋಧ ಬೆಳೆಸಿದರೆ, ಅದು ಧರ್ಮಕ್ಷಯಕ್ಕೂ ಅಂತ್ಯ ಸಮೀಪಕ್ಕೂ ಸೂಚನೆ।
याज्ञवल्क्य उवाच
Educational Q&A
Sudden, profound deterioration in character, clarity, and reverence—especially contempt for the divine and conflict with brāhmaṇas—is presented as both a moral fall and an ominous sign of imminent death; the teaching urges vigilance over one’s inner nature and dharmic conduct.
In Śānti Parva’s didactic setting, Yājñavalkya instructs about mṛtyu-lakṣaṇas (signs of approaching death), describing observable changes in a person’s disposition and behavior that indicate a near end and a collapse of dharmic orientation.