Shloka 3
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
Devanagari script
परस्परस्य विद्यां वै त्वं निबोधानुपूर्वश: । यथोक्तमृषिभिस्तात सांख्यस्याभिनिदर्शनम्,तात! ऋषियोंने जिस प्रकार सांख्यदर्शनकी बात बतायी है, उसी प्रकार तुम अव्यक्तका जो पारस्परिक भेद है, उनमें जो जिसकी विद्या है अर्थात् श्रेष्ठ है, उसका वर्णन क्रमसे सुनो
Translation
ತಾತಾ! ಋಷಿಗಳು ಸಾಂಖ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೋ ಹಾಗೆಯೇ, ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿತ ತತ್ತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಯಾವುದಕ್ಕೆ ‘ವಿದ್ಯೆ’ ಅಂದರೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಕವೋ, ಅದನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೋ.
Word by Word
परस्परस्यof one another / mutual
परस्परस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootपरस्पर
FormMasculine, Genitive, Singular
विद्याम्knowledge
विद्याम्:
Karma
TypeNoun
Rootविद्या
FormFeminine, Accusative, Singular
वैindeed / surely
वै:
TypeIndeclinable
Rootवै
त्वम्you
त्वम्:
Karta
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormNominative, Singular
निबोधunderstand / learn
निबोध:
TypeVerb
Rootनि-बुध्
FormImperative, Second, Singular, Parasmaipada
अनुपूर्वशःin due order / sequentially
अनुपूर्वशः:
TypeIndeclinable
Rootअनुपूर्वशस्
यथाas / in the manner that
यथा:
TypeIndeclinable
Rootयथा
उक्तम्said / stated
उक्तम्:
TypeParticiple
Rootवच्
FormNeuter, Nominative, Singular, क्त (past passive participle)
ऋषिभिःby the sages
ऋषिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootऋषि
FormMasculine, Instrumental, Plural
तातdear son / dear one
तात:
Sambodhana
TypeNoun
Rootतात
FormMasculine, Vocative, Singular
सांख्यस्यof Sāṅkhya
सांख्यस्य:
Sambandha
TypeNoun/Adjective
Rootसांख्य
FormNeuter, Genitive, Singular
अभिनिदर्शनम्demonstration / exposition
अभिनिदर्शनम्:
Karma
TypeNoun
Rootअभिनिदर्शन
FormNeuter, Accusative, Singular
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes