Shloka 17
Jarā-Mṛtyu-anatikrama: Janaka–Pañcaśikha-saṃvāda
Aging and Death Cannot Be Overstepped
Devanagari script
तदा क्षरत्वं प्रकृतिर्गच्छते गुणसंश्रिता । निर्गुणत्वं च वैदेह गुणेष्वप्रतिवर्तनात्,विदेहराज! उस समय त्रिगुणमयी प्रकृति क्षरत्व (नाश) को प्राप्त होती है और पुरुष भी गुणोंमें प्रवृत्त न होनेके कारण निर्गुण (गुणातीत) हो जाता है
Transliteration
tadā kṣaratvaṁ prakṛtir gacchate guṇa-saṁśritā | nirguṇatvaṁ ca vaideha guṇeṣv aprativartanāt, videha-rāja |
Translation
ವಿದೇಹರಾಜನೇ! ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತ್ರಿಗುಣಾಶ್ರಿತವಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ಕ್ಷಯ ಮತ್ತು ವಿಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪುರುಷನು ಗುಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ತಿರುಗದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ ನಿರ್ಗುಣ (ಗುಣಾತೀತ)ನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದೇ ಭೇದ.
Word by Word
तदाthen
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
क्षरत्वम्perishability; destructible state
क्षरत्वम्:
TypeNoun
Rootक्षरत्व
FormNeuter, Nominative, Singular
प्रकृतिःPrakriti; primordial nature
प्रकृतिः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रकृति
FormFeminine, Nominative, Singular
गच्छतेgoes; attains
गच्छते:
TypeVerb
Rootगम्
FormPresent, Indicative, Atmanepada, Third, Singular
गुणसंश्रिताresting on/associated with the guṇas
गुणसंश्रिता:
TypeAdjective
Rootगुण-सम्-श्रि (संश्रित)
FormFeminine, Nominative, Singular
निर्गुणत्वम्quality of being without guṇas; transcendence of guṇas
निर्गुणत्वम्:
TypeNoun
Rootनिर्गुणत्व
FormNeuter, Nominative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
वैदेहO Vaideha (king of Videha)
वैदेह:
TypeNoun
Rootवैदेह
FormMasculine, Vocative, Singular
गुणेषुin the guṇas
गुणेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootगुण
FormMasculine, Locative, Plural
अप्रतिवर्तनात्because of non-engagement/non-return (i.e., not turning toward them)
अप्रतिवर्तनात्:
Apadana
TypeNoun
Rootअ-प्रति-वर्तन
FormNeuter, Ablative, Singular
विदेहराजO king of Videha
विदेहराज:
TypeNoun
Rootविदेहराज
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वसिष्ठ उवाच
Characters & Entities
V
VasiṣṭhaV
Vaideha (Janaka)V
VidehaP
PrakṛtiG
GuṇasP
PuruṣaVerse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes