Shloka 39

अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu

Devanagari script

अन्यदेव च क्षेत्र स्थादन्य: क्षेत्रज्ञ उच्यते । क्षेत्रमव्यक्तमित्युक्त ज्ञाता वै पजचविंशक:,वास्तवमें क्षेत्र अन्य वस्तु है और क्षेत्रज्ञ अन्य। क्षेत्र अव्यक्त कहा गया है और क्षेत्रज्ञ उसका ज्ञाता पचीसवाँ तत्त्व आत्मा है

Transliteration

anyad eva ca kṣetraṃ syād anyaḥ kṣetrajña ucyate | kṣetram avyaktam ity uktaṃ jñātā vai pañcaviṃśakaḥ ||

Translation

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದರು— ‘ಕ್ಷೇತ್ರ’ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು, ‘ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ’ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಬೇರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ‘ಅವ್ಯಕ್ತ’ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅದರ ಜ್ಞಾತನು ಇಪ್ಪತ್ತೈದನೆಯ ತತ್ತ್ವವಾದ ಆತ್ಮ—ಅವನೇ ಅದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವನು.

Word by Word

अन्यत्another (thing)

एवindeed/just

चand

क्षेत्रम्the field (body/matter)

स्थात्would be/is (to be taken as)

अन्यःanother (one)

क्षेत्रज्ञःknower of the field

उच्यतेis said/called

क्षेत्रम्the field

अव्यक्तम्unmanifest

इतिthus

उक्तम्said/declared

ज्ञाताthe knower

वैindeed/verily

पञ्चविंशकःthe twenty-fifth (principle)

Speaker

वसिष्ठ उवाच

Characters & Entities

Vasiṣṭha

kṣetra

kṣetrajña

ātman (implied as the twenty-fifth principle)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Sandhi Notes