Shloka 54
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अक्षर: क्षरमात्मानमबुद्धिस्त्वभिमन्यते
akṣaraḥ kṣaram ātmānam abuddhis tv abhimanyate |
ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದನು— ಅವಿವೇಕಬುದ್ಧಿ ಅವಿನಾಶಿಯಾದ ಆತ್ಮವನ್ನು ನಾಶವಂತನೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತದೆ. ತಪಸ್ಸು ಮಾಡದೆ ಇದ್ದರೂ ತಾನು ತಪಸ್ವಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ; ಎಲ್ಲಿಗೂ ಹೋಗದೆ ಇದ್ದರೂ ತಾನು ಗಮಿಸುವವನು, ಯಾತ್ರಿಕನೆಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರಬಂಧನರಹಿತನಾಗಿದ್ದರೂ ತಾನು ಸಂಸಾರಿಯೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತದೆ; ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ಭಯನಾಗಿದ್ದರೂ ಭಯಭೀತನಾಗಿದ್ದೇನೆಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅಕ್ಷರನಾಗಿದ್ದರೂ ತಾನು ಕ್ಷರನೆಂದುಕೊಂಡು, ಬುದ್ಧಿಗೆ ಅತೀತನಾಗಿದ್ದರೂ ‘ನಾನು ಬುದ್ಧಿವಂತ’ ಎಂಬ ಗರ್ವವನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ—ಇದು ಆತ್ಮವಿಷಯಕ ಮೋಹದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ನೈತಿಕ ಭ್ರಾಂತಿ.
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Misidentification is the root ethical and spiritual error: the imperishable Self is wrongly taken as perishable, leading to false self-images (ascetic, traveler, worldly, fearful) and pride in intellect even when the Self transcends intellect.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vasiṣṭha explains how delusion (abuddhi) makes one superimpose changing attributes onto the Self, producing contradictory self-conceptions and bondage in saṃsāra.