Shloka 86
Adhyātma–Adhibhūta–Adhidaivata Correspondences and the Triguṇa Lakṣaṇas (Śānti-parva 301)
इन्द्रियाण्येव बुध्यन्ते स्वदेहे देहिनां नूप । कारणान्यात्मनस्तानि सूक्ष्म: पश्यति तैस्तु सः,नरेश्वर! देहधारियोंके अपने-अपने शरीरमें जो इन्द्रियाँ हैं, वे ही विशेष-विशेष विषयोंको देखती या अनुभव करती हैं; वे ही आत्माको विभिन्न ज्ञान करानेमें कारण हैं; क्योंकि वह सूक्ष्म आत्मा उन इन्द्रियोंद्वारा ही बाह्य विषयोंका दर्शन या प्रकाशन करता है (मुक्तावस्थामें मन और इन्द्रियोंसे सम्बन्ध न रहनेके कारण ही उसमें इन्द्रियजनित विशेष ज्ञानका अभाव देखा जाता है)
indriyāṇy eva budhyante svadehe dehināṁ nūpa | kāraṇāny ātmanas tāni sūkṣmaḥ paśyati tais tu saḥ, nareśvara |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ರಾಜನೇ! ದೇಹಧಾರಿಗಳ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಇಂದ್ರಿಯಗಳೇ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅವೇ ಆತ್ಮನಿಗೆ ವಿಭಿನ್ನ ಜ್ಞಾನಗಳು ಉಂಟಾಗಲು ಕಾರಣವಾಗುವ ಸಾಧನಗಳು; ಏಕೆಂದರೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಆತ್ಮವು ಅವುಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಬಾಹ್ಯ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ‘ನೋಡಿ’ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ, ಓ ನರೇಶ್ವರ।
भीष्म उवाच