Shloka 19
अध्याय २९७ — श्रेयः, धृति, दान-नियमाः
Welfare, Steadfastness, and Norms of Giving
नरेश्वर! जैसे विशाल मेघ आकाशमें सब ओर भ्रमण करता है, उसी प्रकार जीवात्मा प्रारब्ध-कर्मके फलसे कुछ कालतक घूमता रहता है, जन्म नहीं लेता है ।।
nareśvara! yathā viśāla-megha ākāśe sarvataḥ bhramati, tathā jīvātmā prārabdha-karmaphalena kiñcit-kālaṃ bhramati, na janma labhate. sa punar jāyate rājan prāpya iha āyatanaṃ nṛpa. manasaḥ paro hy ātmā, indriyebhyaḥ paraṃ manaḥ.
ಓ ನರೇಶ್ವರ! ಮಹಾಮೇಘವು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವಂತೆ, ಜೀವಾತ್ಮನು ಪ್ರಾರಬ್ಧಕರ್ಮಫಲದಿಂದ ಕೆಲಕಾಲ ಪರಿಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ; ಜನ್ಮವನ್ನೇ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ನಂತರ, ಓ ರಾಜನ್, ಇಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಆಧಾರ (ಆಯತನ) ದೊರೆತಾಗ ಅವನು ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿಗಿಂತ ಉನ್ನತನು; ಮನಸ್ಸು ಇಂದ್ರಿಯಗಳಿಗಿಂತ ಉನ್ನತವಾಗಿದೆ.
पराशर उवाच
Educational Q&A
Rebirth is governed by prārabdha-karma: the jīvātmā wanders until it finds an appropriate āyatana (basis for embodiment) and then is born again. Ethically, mastery proceeds inward: senses are subordinate to mind, and mind is subordinate to the Self—so discipline and self-knowledge are presented as higher than sensory pursuit.
Parāśara is instructing a king in the Śānti Parva’s philosophical discourse. Using the cloud-in-the-sky metaphor, he explains the soul’s interim wandering under karmic momentum and then states a hierarchy of faculties (senses < mind < Self) to orient the listener toward inner governance and liberation-oriented understanding.