Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

अध्याय २९४ — योगलक्षणम् तथा सांख्यपरिसंख्यानम्

Yoga Definition and Sāṃkhya Enumeration

इसलिये तुम सदगुणोंमें ही अनुराग रखो, दोषोंमें किसी प्रकार नहीं; क्योंकि गुणहीन और दुर्बुद्धि मनुष्य भी अपने गुणोंके अभिमानसे अत्यन्त संतुष्ट रहता है ।। मानुषेषु महाराज धर्माधर्मो प्रवर्तत: । न तथान्येषु भूतेषु मनुष्यरहितेष्विह,महाराज! यहाँ मनुष्योंमें जैसे धर्म और अधर्म निवास करते हैं, उस प्रकार मनुष्येतर अन्य प्राणियोंमें नहीं

tasmāt tvaṃ sadguṇeṣv eva anurāgaṃ kuru, doṣeṣu tu kathaṃcana na; yato guṇahīno 'pi durbuddhir manuṣyaḥ svaguṇābhimānena atyantaṃ santuṣṭo bhavati. mānuṣeṣu mahārāja dharmādharmo pravartataḥ; na tathānyeṣu bhūteṣu manuṣyarahiteṣv iha, mahārāja.

ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಸದ್ಗುಣಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಪ್ರೀತಿ ಇಡು, ದೋಷಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಗುಣಹೀನನೂ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯೂ ಆದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಹ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಇದೆಂದು ಭಾವಿಸುವ ಗುಣಗಳ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಹಾರಾಜ! ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಾಧರ್ಮಗಳ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿಯೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ; ಮನುಷ್ಯರಹಿತ ಇತರ ಪ್ರಾಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಗಿಲ್ಲ.

मानुषेषुamong humans
मानुषेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमानुष
FormMasculine, Locative, Plural
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
धर्मdharma, righteousness
धर्म:
Karta
TypeNoun
Rootधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
अधर्मःadharma, unrighteousness
अधर्मः:
Karta
TypeNoun
Rootअधर्म
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रवर्ततःoperate / are found / proceed
प्रवर्ततः:
TypeVerb
Rootप्र√वृत्
FormPresent, Third, Dual, Atmanepada
not
:
TypeIndeclinable
Root
तथाthus / in that way
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अन्येषुin other (beings)
अन्येषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootअन्य
FormNeuter, Locative, Plural
भूतेषुin creatures / beings
भूतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootभूत
FormNeuter, Locative, Plural
मनुष्यरहितेषुin those devoid of humans (non-human)
मनुष्यरहितेषु:
Adhikarana
TypeAdjective
Rootमनुष्य-रहित
FormNeuter, Locative, Plural
इहhere / in this world
इह:
TypeIndeclinable
Rootइह

पराशर उवाच

P
Parāśara
M
Mahārāja (the king addressed)

Educational Q&A

Cultivate attachment to virtues rather than faults, and recognize that moral choice (dharma vs. adharma) is especially a human domain; humans can also be misled by pride into thinking themselves virtuous even when they are not.

Parāśara addresses a king, offering ethical counsel: he warns against valuing defects, notes the danger of self-conceit, and frames dharma/adharma as forces that meaningfully operate in human society due to human deliberation and responsibility.