Shloka 22
Vasiṣṭha on Saṃsāra, Guṇas, and Misattributed Agency
Mahābhārata 12.292
जिसका सदाचार एवं सत्कर्म कभी लुप्त नहीं होता, वह ब्राह्मण (अग्निहोत्र न करनेपर भी) अन्निहोत्री ही है। सदाचारका ठीक-ठीक पालन होनेपर अग्निहोत्र न हो सके तो भी अच्छा है; किंतु सदाचारका त्याग करके केवल अग्निहोत्र करना कदापि कल्याणकारी नहीं है।।
agnir ātmā ca mātā ca pitā janayitā tathā | guruś ca naraśārdūla paricaryā yathātatham ||
ಯಾರ ಸದುಪಚಾರವೂ ಸತ್ಕರ್ಮವೂ ಎಂದಿಗೂ ಕುಗ್ಗುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು (ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡಲಾಗದಿದ್ದರೂ) ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಿಯೇ. ಸದುಪಚಾರವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಪಾಲಿಸಿ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗದಿದ್ದರೂ ಅದು ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ; ಆದರೆ ಸದುಪಚಾರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಕೇವಲ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಕಲ್ಯಾಣವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ, ಓ ನರಶಾರ್ದೂಲ! ಅಗ್ನಿ, ಆತ್ಮ, ತಾಯಿ, ಜನ್ಮದಾತ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಗುರು—ಇವರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯ ಸೇವೆ ಮಾಡಬೇಕು.
पराशर उवाच
Educational Q&A
Ethical discipline (sadācāra) is superior to mere ritual performance: if ritual like Agnihotra cannot be done, maintaining right conduct still upholds dharma; but ritual without morality is not spiritually beneficial. One should also render proper service to Agni, oneself (through self-discipline), mother, father, and guru.
In Śānti Parva’s instruction on dharma, the sage Parāśara addresses the listener (honorifically, ‘naraśārdūla’) and lays down a hierarchy of values: conduct and service-based duties are emphasized over external ritualism, framing dharma as lived responsibility toward sacred fire, self, parents, and teacher.