Shloka 47
Haṃsa–Sādhya Saṃvāda: Satya, Dama, Kṣamā and the Discipline of Speech
“मेरे इस वचनको सुनकर तुम अपनी बुद्धिको व्याकुलतासे रहित बनाकर गृहस्थाश्रममें या संन्यास-आश्रममें चाहे जहाँ रहकर मुक्तकी भाँति आचरण करो' ।।
tat tasya vacanaṁ śrutvā samyak sa pṛthivīpatiḥ | mokṣajaiś ca guṇair yuktaḥ pālayāmāsa ca prajāḥ || rājā sagaro 'riṣṭanemike uparyukta-upadeśaṁ bhalībhāṁti śrutvā mokṣopayogī guṇaiḥ sampannaḥ prajā-pālanaṁ kartum ārabdhavān |
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ನನ್ನ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಮುಕ್ತಗೊಳಿಸಿ, ಗೃಹಸ್ಥಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿರಲಿ ಅಥವಾ ಸಂನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿರಲಿ—ಎಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ—ಮುಕ್ತನಂತೆ ಆಚರಿಸು. ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಕೇಳಿದ ಭೂಪತಿ ರಾಜ ಸಗರನು, ಮೋಕ್ಷೋಪಯೋಗಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಪ್ರಜಾಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದನು.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
One should remove mental agitation and live in any legitimate āśrama—householder or renunciant—while cultivating mokṣa-oriented virtues; inner freedom is expressed through disciplined conduct, not merely through external status.
After Bhishma’s instruction, the king (identified here as Sagara in the prose note) listens carefully, adopts virtues conducive to liberation, and turns to righteous rule—protecting and sustaining his people as an ethical duty.