Shloka 107
Adhyāya 284: Tapas as a Corrective to Household Attachment
Parāśara’s Instruction
आपके केश गंगाके तरंगोंसे अंकित तथा मुञ्जके समान हैं। आपको नमस्कार है। आप ब्राह्मणोंके छ: कर्म--अध्ययन-अध्यापन, यजन-याजन तथा दान और प्रतिग्रहसे संतुष्ट रहते हैं; स्वयं यजन, अध्ययन और दानरूप तीन कर्मोंमें ही तत्पर रहते हैं। आपको मेरा प्रणाम है ।।
varṇāśramāṇāṁ vidhivat pṛthak-karmanivartini | namo ghuṣyāya ghoṣāya namaḥ kalakalāya ca ||
ಗಂಗೆಯ ತರಂಗಗಳಿಂದ ಅಂಕಿತವಾದಂತೆ ಇರುವ ಕೇಶಗಳವನೆ, ಮುಂಜಿನಂತೆ ಜಟೆಗಳಿರುವವನೆ—ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಷಟ್ಕರ್ಮಗಳು—ಅಧ್ಯಯನ-ಅಧ್ಯಾಪನ, ಯಜನ-ಯಾಜನ, ದಾನ-ಪ್ರತಿಗ್ರಹ—ಇವುಗಳಿಂದ ತೃಪ್ತನಾಗಿ, ತಾನೇ ಯಜನ, ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ದಾನ ಎಂಬ ತ್ರಿಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿರುವವನೆ—ನಿನಗೆ ನನ್ನ ಪ್ರಣಾಮ. ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕರ್ತವ್ಯಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸುವವನೆ—ಆ ಪವಿತ್ರ ನಾದಕ್ಕೆ, ಆ ಘೋಷಕ್ಕೆ, ಆ ಕಲಕಲ ಧ್ವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse venerates the principle that dharma is sustained when the duties of each varṇa and āśrama are kept distinct and followed according to rule; the ‘sound’ imagery suggests public proclamation, ritual recitation, and the living rhythm of ordered conduct.
In Śānti Parva, Bhīṣma continues his instruction on dharma and social order; here he offers salutations to the force (personified) that maintains proper differentiation of duties, praising the resonant and murmuring sounds associated with regulated religious and communal life.