Shloka 19
मोक्षधर्मः — स्नेहपाशच्छेदः
Mokṣa-dharma: Cutting the Bonds of Attachment
महात्मा सर्वतो दान्त: सर्वत्रवानपाश्रित: । अपूर्वचारक: सौम्यो अनिकेत: समाहित:
mahātmā sarvato dāntaḥ sarvatravān apāśritaḥ | apūrvacārakaḥ saumyo aniketaḥ samāhitaḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು— ನಿಜವಾದ ಸನ್ನ್ಯಾಸಿ ಮಹಾತ್ಮನಾಗಿರಬೇಕು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ದಾಂತನಾಗಿ (ಇಂದ್ರಿಯಸಂಯಮಿಯಾಗಿ), ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಸಂಗನಾಗಿ, ಯಾರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬಿತನಾಗದೆ ಇರಬೇಕು. ವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಸೌಮ್ಯನಾಗಿ, ನಿಶ್ಚಿತ ನಿವಾಸವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ (ಏಕಾಗ್ರನಾಗಿ) ಇರಬೇಕು. ಹಾಗೆಯೇ ತನ್ನ ಪೂರ್ವಾಶ್ರಮದ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡಬಾರದು—ಹಳೆಯ ಸಂಗಗಳು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಕುಲತೆಗಳು ಎದ್ದೇಳದಂತೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse outlines the ethical discipline of a renunciant: complete self-restraint, non-dependence, gentleness, homelessness (no fixed base), and steady concentration—along with the practical rule of avoiding former familiar places that can revive attachments and distract the mind.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma after the war, Bhishma continues advising on the path of renunciation, describing the inner and outer marks of a true saṃnyāsī and how such a person should live to protect detachment and mental steadiness.