Shloka 10
Yudhiṣṭhira’s Remorse and Vyāsa’s Teaching on Impermanence (Śoka-nivāraṇa)
येन चोग्रायुधो राजा चक्रवर्ती दुरासद: । दग्धश्नास्त्रप्रतापेन स मया युधि घातित:,जिन कुरुकुलशिरोमणि वीरने कुरक्षेत्रमें महायुद्ध ठानकर हाथमें धनुष-बाण लिये बहुत दिनोंतक परशुरामजीके साथ युद्ध किया था, जिन वीर गंगा-नन्दन भीष्मने वाराणसीपुरीमें काशिराजकी कन्याओंके लिये युद्धका अवसर उपस्थित होनेपर एकमात्र रथके द्वारा वहाँ एकत्र हुए समस्त क्षत्रिय नरेशोंको ललकारा था तथा जिन्होंने दुर्जय चक्रवर्ती राजा उग्रायुधको अपने अस्त्रोंके प्रतापसे दग्ध कर दिया था, उन्हींको मैंने युद्धमें मरवा डाला
yena cogrāyudho rājā cakravartī durāsadaḥ | dagdhāśnās-tra-pratāpena sa mayā yudhi ghātitaḥ ||
ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಹೇಳಿದನು— ಯಾರ ಅಸ್ತ್ರಪ್ರತಾಪದಿಂದ ದುರ್ಜಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ರಾಜ ಉಗ್ರಾಯುಧನು ದಗ್ಧನಾಗಿ ವಶನಾದನೋ—ಅವನನ್ನೇ ನಾನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ। ಅಂಥ ಮಹಾವೀರನ ಪತನವನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದ ಭಾರದಿಂದ ಕುಗ್ಗುತ್ತದೆ।
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Even when war is fought under the banner of dharma, its outcomes can burden the conscience. Yudhiṣṭhira highlights the moral weight of causing the death of a mighty person, underscoring that righteous ends do not erase the human cost of violence.
In Śānti Parva, Yudhiṣṭhira reflects on the devastation of the Kurukṣetra war. Here he recalls a warrior renowned for overpowering the formidable emperor Ugrāyudha, and laments that he himself became the cause of that warrior’s death in battle.