Shloka 44
परिव्राजक-आचारः (Conduct of the Wandering Renunciant) — Mahābhārata, Śānti-parva 269
एषैव निष्ठा सर्वत्र यत् तदस्ति च नास्ति च । एतदन्त च मध्यं च सच्चासच्च विजानतः
eṣaiva niṣṭhā sarvatra yat tad asti ca nāsti ca | etad antaṁ ca madhyaṁ ca saccāsacca vijānataḥ ||
ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು—ಬೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸ್ಥಿರನಿಷ್ಠೆ ಇದುವೇ: ಯಾವುದು ಯಾವುದು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ಅದು ಕಾಣಿಕೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಇದೆ’ ಎಂದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಪರಮಾರ್ಥಜ್ಞಾನಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅದು ನಿರಾಕೃತವಾಗಿ ‘ಇಲ್ಲ’ ಆಗುತ್ತದೆ. ಸತ್ ಮತ್ತು ಅಸತ್ ಅನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವ ಜ್ಞಾನಿಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ, ಸದಸತ್-ಸ್ವರೂಪವಾದ ಬ್ರಹ್ಮನೇ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ಆದಿ, ಮಧ್ಯ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ.
कपिल उवाच
Educational Q&A
The verse states a pan-śāstric conclusion: the world is experienced as existent while it appears, but from the standpoint of highest knowledge it is sublated; the wise discern the interplay of sat/asat and recognize Brahman as the ultimate ground—spoken of as the beginning, middle, and end of the cosmos.
In Śānti Parva’s didactic discourse, Kapila instructs on liberation-oriented knowledge, emphasizing how a knower interprets worldly phenomena: valid for experience, yet not ultimately real, with Brahman as the underlying reality to be realized.