Shloka 32
परिव्राजक-आचारः (Conduct of the Wandering Renunciant) — Mahābhārata, Śānti-parva 269
संतोष ही जिसके सुखका मूल है, त्याग ही जिसका स्वरूप है, जो ज्ञानका आश्रय कहा जाता है, जिसमें मोक्षदायिनी बुद्धि--ब्रह्मसाक्षात्काररूप वृत्ति नित्य आवश्यक है, वह संन्यास-आश्रमरूप धर्म सनातन है ।।
santoṣaḥ hi yasya sukhasya mūlaṃ, tyāgaḥ hi yasya svarūpaḥ, yo jñānasyāśraya iti kathyate, yasmin mokṣadāyinī buddhiḥ—brahmasākṣātkārarūpā vṛttiḥ—nityam āvaśyakā; sa saṃnyāsāśramarūpo dharmaḥ sanātanaḥ. sāmānyaḥ kevalo vā yathābalam upāsate. gacchatāṃ gacchatāṃ kṣemaṃ durbalo 'trāvasīdati. brahmaṇaḥ padam anvicchan saṃsārān mucyate śuciḥ.
ಸಂತೋಷವೇ ಸುಖದ ಮೂಲ, ತ್ಯಾಗವೇ ಸ್ವಭಾವ, ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಆಶ್ರಯವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುವುದು; ಅದರಲ್ಲಿ ಮೋಕ್ಷದಾಯಕ ಬುದ್ಧಿ—ಬ್ರಹ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರರೂಪ ಅಂತರ್ವೃತ್ತಿ—ನಿತ್ಯ ಅಗತ್ಯ: ಅಂಥ ಸನ್ಯಾಸಾಶ್ರಮಧರ್ಮ ಸನಾತನ. ಈ ಯತಿಧರ್ಮವನ್ನು ಇತರ ಆಶ್ರಮಧರ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೂ, ಅಥವಾ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಏಕಮಾರ್ಗವಾಗಿ ಅನುಸರಿಸಿದರೂ, ಜನರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ ಅದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಪಥಿಕರಿಗೂ ಪರಮ ಮಂಗಳ; ಆದರೆ ದುರ್ಬಲನು—ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ವಶದಲ್ಲಿಡಲಾರದೆ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಅಸಮರ್ಥನಾದವನು—ಇಲ್ಲಿಯೇ ಶಿಥಿಲನಾಗಿ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಶುದ್ಧನಾದವನು ಬ್ರಹ್ಮಪದವನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸುತ್ತಾ ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
कपिल उवाच
Educational Q&A
Kapila presents saṃnyāsa-dharma as an eternal path grounded in contentment and renunciation, requiring steady Brahman-oriented discernment; those who are pure and capable of mind–sense restraint progress to liberation, while the undisciplined falter.
In Śānti Parva’s instructional setting, Kapila is delivering a doctrinal exposition: he defines the nature of the renunciant dharma, notes it can be practiced independently or alongside other āśrama duties according to capacity, and explains why only the self-controlled succeed on this path to Brahman.