Shloka 27

अज्जन्येतानि यज्ञस्य यज्ञो मूलमिति श्रुति: । आज्येन पयसा दध्ना शकृता5$मिक्षया त्वचा,ये सब यज्ञके अंग हैं और यज्ञ इस जगतकी स्थितिका मूल कारण है; ऐसा श्रुतिका कथन है। घी, दूध, दही, छाछ, गोबर, चमड़ा, बाल, सींग और पैर--इन सबके द्वारा गौ यज्ञकर्मका सम्पादन करती है। इस प्रकार इनमेंसे प्रत्येक वस्तुका, जो-जो विहित है, संग्रह करना चाहिये

ajyajanyetāni yajñasya yajño mūlam iti śrutiḥ | ājyena payasā dadhnā śakṛtā'mikṣayā tvacā |

ಕಪಿಲನು ಹೇಳಿದನು—ಗೋವಿನಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ದ್ರವ್ಯಗಳು ಯಜ್ಞಕರ್ಮದ ಅಂಗಗಳು; ಶ್ರುತಿ ಪ್ರಕಾರ ಯಜ್ಞವೇ ಲೋಕಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮೂಲಾಧಾರ. ತುಪ್ಪ, ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ಗೋಮಯ, ‘ಆಮಿಕ್ಷಾ’ ಎಂಬ ಹಾಲಿನ ತಯಾರಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಮ—ಇವುಗಳಿಂದ ಗೋವು ಯಜ್ಞಕರ್ಮ ನೆರವೇರಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ಯಾವುದು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ, ಅದನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಬೇಕು.

अज्येनby ghee
अज्येन:
Karana
TypeNoun
Rootअज्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
एतानिthese
एतानि:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormNeuter, Nominative, Plural
यज्ञस्यof the sacrifice
यज्ञस्य:
Sambandha
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Genitive, Singular
यज्ञःsacrifice
यज्ञः:
Karta
TypeNoun
Rootयज्ञ
FormMasculine, Nominative, Singular
मूलम्root, foundation
मूलम्:
Karma
TypeNoun
Rootमूल
FormNeuter, Nominative, Singular
इतिthus, 'so'
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
श्रुतिःthe Vedic revelation (Śruti)
श्रुतिः:
Karta
TypeNoun
Rootश्रुति
FormFeminine, Nominative, Singular
आज्येनby ghee
आज्येन:
Karana
TypeNoun
Rootआज्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
पयसाby milk
पयसा:
Karana
TypeNoun
Rootपयस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
दध्नाby curd
दध्ना:
Karana
TypeNoun
Rootदधि
FormNeuter, Instrumental, Singular
शकृताby dung
शकृता:
Karana
TypeNoun
Rootशकृत्
FormNeuter, Instrumental, Singular
अमिक्षयाby buttermilk/curdled milk preparation (āmikṣā)
अमिक्षया:
Karana
TypeNoun
Rootअमिक्षा
FormFeminine, Instrumental, Singular
त्वचाby skin/hide
त्वचा:
Karana
TypeNoun
Rootत्वच्
FormFeminine, Instrumental, Singular

कपिल उवाच

K
Kapila
Y
yajña
Ś
śruti
Ā
ājya (ghee)
P
payas (milk)
D
dadhī (curd)
Ś
śakṛt (cow-dung)
Ā
āmikṣā
T
tvac (hide/skin)
G
gau (cow)

Educational Q&A

Kapila teaches that yajña, grounded in śruti, is a sustaining principle for worldly order, and that the cow’s products are legitimate, prescribed means for fulfilling ritual duty; one should procure and use them according to scriptural injunction.

In a didactic discourse within Śānti Parva, Kapila is explaining the ritual and ethical significance of yajña, listing cow-derived substances (like ghee, milk, curd, dung, āmikṣā, hide) as components used in sacrificial practice and urging their proper, rule-based collection and use.