Shloka 17
कुण्डधारोपाख्यानम्
Kuṇḍadhāra-Upākhyāna: Dharma’s Superiority over Wealth and Desire
कि तस्य तपसा कार्य कि वृत्तेन किमात्मना । श्रद्धामयो<यं पुरुषो यो यच्छुद्ध: स एव सः,“उसे तपस्याद्वारा क्या लेना है? आचार-व्यवहार अथवा आत्मचिन्तनद्वारा कौन-सा प्रयोजन सिद्ध करना है? यह पुरुष श्रद्धामय है, जिसकी जैसी सात्त्विकी, राजसी या तामसी श्रद्धा होती है, वह वैसा साच्चिक, राजस या तामस होता है
ki tasya tapasā kāryaṁ ki vṛttena kim ātmanā | śraddhāmayo 'yaṁ puruṣo yo yacchuddhaḥ sa eva saḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅವನಿಗೆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಹೊರಗಿನ ಆಚರಣೆಗಳಿಂದಲೋ ಆತ್ಮಪರಿಶೀಲನೆಯಿಂದಲೋ ಏನು ಸಿದ್ಧಿ, ಒಳಗಿನ ದಿಕ್ಕು ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗದಿದ್ದರೆ? ಮನುಷ್ಯನು ನಿಜವಾಗಿ ಶ್ರದ್ಧಾಮಯ; ಅವನ ಶ್ರದ್ಧೆ ಹೇಗಿದೆಯೋ, ಅವನು ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
External disciplines—tapas (austerity), outwardly correct conduct, or even self-analysis—are secondary if they do not reshape one’s inner faith and orientation. A person’s character and moral quality are fundamentally determined by the nature and purity of his śraddhā (deep conviction/faith); as that is, so he becomes.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma continues his ethical teaching, emphasizing that inner conviction is the decisive factor behind spiritual and moral outcomes, more than mere external practices or appearances.