Shloka 42
Adhyāya 262: Śabda-brahman, Para-brahman, and the Ethics of Tyāga
Kapila–Syūmaraśmi Saṃvāda
पुरोडाशो हि सर्वेषां पशूनां मेध्य उच्यते । सर्वा नद्य: सरस्वत्य: सर्वे पुण्या: शिलोच्चया:,यज्ञविहित समस्त पशुओंके दुग्ध आदिसे निर्मित पुरोडाशको ही पवित्र बताया जाता है। सारी नदियाँ ही सरस्वतीका रूप हैं और समस्त पर्वत ही पुण्यमय प्रदेश हैं
puroḍāśo hi sarveṣāṁ paśūnāṁ medhya ucyate | sarvā nadyaḥ sarasvatyaḥ sarve puṇyāḥ śilocchayāḥ ||
ತುಲಾಧಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಯಜ್ಞವಿಧಿಯಂತೆ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲ್ಪಡುವ ಪುರೋಡಾಶ (ಯಜ್ಞಪಿಂಡ) ಶುದ್ಧಿಕರವೆಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಎಲ್ಲ ನದಿಗಳೂ ಸರಸ್ವತಿಯ ರೂಪಗಳೇ, ಎಲ್ಲ ಪರ್ವತಗಳೂ ಪುಣ್ಯಶಿಖರಗಳೇ—ಪಾವಿತ್ರ್ಯವು ಒಂದೇ ದ್ರವ್ಯಕ್ಕೋ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳಕ್ಕೋ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ; ವಿಧಿಯುಕ್ತ ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಸದಾಚಾರ ಇರುವೆಡೆಲ್ಲ ಅದು ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Holiness and purification are not restricted to a single exclusive object or location. The verse affirms a broad, inclusive vision: the properly enjoined offering is purifying, and sacredness can be recognized widely—every river as Sarasvatī and every mountain as a holy height—encouraging reverence and ethical regard beyond narrow ritual boundaries.
In the Śānti Parva’s discourse, Tulādhāra is instructing his interlocutor on dharma by reframing ritual and sacred space. He cites the purifying status of the puroḍāśa and then expands the idea of sanctity to all rivers and mountains, steering the discussion toward a more universal understanding of purity and sacredness.