Shloka 42
कपिल–स्यूमरश्मि संवादः
Kapila and Syūmaraśmi on Renunciation, Householder Support, and Epistemic Authority
का तैले का घृते ब्रह्मन् मधुन्यप्यौषधेषु वा,किंतु ब्रह्म! तेल, घी, शहद और दवाओंकी बिक्री करनेमें क्या हानि है, बहुत-से मनुष्य तो दंश और मच्छरोंसे रहित देशमें उत्पन्न और सुखसे पले हुए पशुओंको यह जानते हुए भी कि ये अपनी माताओंको बहुत प्रिय हैं और इनके बिछुड़नेसे उन्हें बहुत कष्ट होगा, जबरदस्ती आक्रमण करके ऐसे देशोंमें ले जाते हैं जहाँ दंश, मच्छः और कीचड़की अधिकता होती है। कितने ही बोझ ढोनेवाले पशु भारी भारसे पीड़ित हो लोगोंद्वारा अनुचित रूपसे सताये जाते हैं
kā taile kā ghṛte brahman madhuny apy auṣadheṣu vā | kintu brahman taila-ghṛta-madhu-auṣadhi-vikraye kim hāniḥ | bahavo manuṣyā daṃśa-maśaka-rahite deśe jātān sukhaṃ pṛtān paśūn etad jñātvāpi—eteṣāṃ mātaraḥ teṣāṃ priyāḥ, teṣāṃ viyogena ca tāḥ duḥkhaṃ prāpsyanti—balād ākramya tān deśān nayanti yatra daṃśa-maśakāḥ paṅkaś ca bahulaḥ | kecid api bhāra-vāhakāḥ paśavaḥ guru-bhāra-pīḍitā manuṣyaiḥ anucitena prakāreṇa tāḍyante |
ತುಲಾಧಾರನು ಹೇಳಿದನು—ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ, ಎಣ್ಣೆ, ತುಪ್ಪ, ಜೇನು ಅಥವಾ ಔಷಧಗಳಲ್ಲಿ ದೋಷವೇನು? ಆದರೆ ನೋಡು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ—ಕಚ್ಚುವ ಕೀಟಗಳೂ ಸೊಳ್ಳೆಗಳೂ ಇಲ್ಲದ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು, ಅವು ತಾಯಿಗಳಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಿಯವೆಂಬುದನ್ನೂ, ಬೇರ್ಪಟ್ಟರೆ ತಾಯಿಗೆ ಎಷ್ಟು ದುಃಖವಾಗುವುದನ್ನೂ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ಅನೇಕರು ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಅವುಗಳನ್ನು ಕಚ್ಚುವ ಕೀಟಗಳು, ಸೊಳ್ಳೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೆಸರು ತುಂಬಿರುವ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಓಡಿಸಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅನೇಕ ಹೊರೆಹೊರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಭಾರೀ ಹೊರೆಗಳಿಂದ ನಲುಗಿ, ಜನರಿಂದ ವಿಧಿವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ।
तुलाधार उवाच
Educational Q&A
Tulādhāra argues for moral consistency: condemning harmless commerce (selling oil, ghee, honey, medicines) is misplaced when society tolerates far graver violence—seizing animals from their mothers, transporting them into harsh conditions, and abusing beasts of burden. Dharma must prioritize reducing real harm and suffering.
In a didactic exchange, Tulādhāra addresses a brahmin and defends certain forms of trade. He contrasts them with common human practices that inflict suffering on animals—forced capture, separation from mothers, relocation to pest-ridden muddy regions, and overloading and beating working animals.