Previous Verse
Next Verse

Shloka 5

कालनियमः शोकशमनं च

Kāla as Regulator; Pacification of Grief

“धनंजय! सम्पूर्ण धर्मोंको जाननेवाले जो लोग ब्रह्मचर्य-आश्रममें स्थित हो ऋषियोंकी स्वाध्याय-परम्पराकी सदैव रक्षा करते हैं, देवता उन्हें ही ब्राह्मण मानते हैं ।। स्वाध्यायनिष्ठान्‌ हि ऋषीन्‌ ज्ञाननिष्ठांस्तथापरान्‌ । बुद्धोथा: संततं चापि धर्मनिष्ठानू धनंजय,“अर्जुन! तुम्हें सदा यह समझना चाहिये कि ऋषियोंमेंसे कुछ लोग वेद-शास्त्रोंके स्वाध्यायमें ही तत्पर रहते हैं, कुछ ज्ञानोपार्जनमें संलग्न होते हैं और कुछ लोग धर्म-पालनमें ही निष्ठा रखते हैं

Vaiśampāyana uvāca: Dhanañjaya! sampūrṇa-dharmān jānanti ye janā brahmacaryāśrame sthitāḥ, ṛṣīṇāṃ svādhyāya-paramparāṃ sadā rakṣanti; devāḥ tān eva brāhmaṇān manyante. Svādhyāya-niṣṭhān hi ṛṣīn jñāna-niṣṭhāṃs tathāparān, buddho ’thaḥ santataṃ cāpi dharma-niṣṭhān, Dhanañjaya.

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಧನಂಜಯ! ಸಂಪೂರ್ಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದು ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಾಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತರಾಗಿ, ಋಷಿಗಳ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯ-ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕಾಪಾಡುವವರನ್ನೇ ದೇವತೆಗಳು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆಂದು ಮಾನ್ಯಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ, ಓ ಧನಂಜಯ, ಋಷಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯನಿಷ್ಠರು, ಕೆಲವರು ಜ್ಞಾನಸಾಧನೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುವರು, ಮತ್ತ ಕೆಲವರು ಸದಾ ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಷ್ಠರಾಗಿರುವರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೀನು ಯಾವಾಗಲೂ ತಿಳಿದುಕೋ।

स्वाध्यायनिष्ठान्devoted to self-study
स्वाध्यायनिष्ठान्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्वाध्यायनिष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
ऋषीन्sages
ऋषीन्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
ज्ञाननिष्ठान्devoted to knowledge
ज्ञाननिष्ठान्:
Karma
TypeAdjective
Rootज्ञाननिष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
तथाthus/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
अपरान्others
अपरान्:
Karma
TypeAdjective
Rootअपर (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
बुद्ध्वाhaving understood
बुद्ध्वा:
TypeVerb
Rootबुध् (धातु)
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage-neutral for ktvā)
अथthen/now
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
संततम्constantly/always
संततम्:
TypeIndeclinable
Rootसंतत (प्रातिपदिक)
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
धर्मनिष्ठान्devoted to dharma
धर्मनिष्ठान्:
Karma
TypeAdjective
Rootधर्मनिष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Plural
तुbut/indeed
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु
धनंजयO Dhanañjaya (Arjuna)
धनंजय:
Sampradana
TypeNoun
Rootधनंजय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
A
Arjuna (Dhanañjaya)
Ṛṣis
D
Devas
B
Brahmacarya-āśrama
B
Brāhmaṇa
S
Svādhyāya-paramparā