Shloka 5
अननेर्दूर्धर्षता ज्योतिस्ताप: पाक: प्रकाशनम् | शोको रागो लघुस्तैक्ष्णयं सततं चोर्ध्वभासिता,दुर्धष होना, जलना, ताप देना, पकाना, प्रकाश करना, शोक, राग, हलकापन, तीक्ष्णता और आगकी लपटोंका सदा ऊपरकी ओर उठना एवं प्रकाशित होना--ये सब अग्निके गुण हैं
anagner durdharṣatā jyotis tāpaḥ pākaḥ prakāśanam | śoko rāgo laghutā tīkṣṇatvaṃ satataṃ cordhvabhāsitā ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಅಗ್ನಿಯ ಗುಣಗಳು ಇವು: ದುರ್ಧರ್ಷತೆ (ಸಹಿಸಲಾಗದ ತೀವ್ರತೆ), ಜ್ಯೋತಿ, ತಾಪ, ಪಾಕ (ಬೇಯಿಸುವುದು/ಪಕ್ವಗೊಳಿಸುವುದು), ಪ್ರಕಾಶನ; ಹಾಗೆಯೇ ಶೋಕಸಮಾನ ದಾಹ, ರಾಗಸಮಾನ ಕೆಂಪು, ಲಘುತ್ವ, ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯ, ಮತ್ತು ಜ್ವಾಲೆಯು ಸದಾ ಮೇಲ್ಮುಖವಾಗಿ ಏರಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದು—ಇವೆಲ್ಲ ಅಗ್ನಿಲಕ್ಷಣಗಳು।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches recognition of a thing’s svabhāva (intrinsic nature) through its guṇas (observable qualities). Fire is defined not by name but by effects—heat, light, transformation, sharpness, and upward-rising radiance—encouraging ethical discernment by attending to consequences and characteristics.
In Śānti Parva’s instructional setting, Bhīṣma continues a didactic exposition, listing the defining properties of fire (agni) as part of a broader discussion that classifies and explains the qualities of entities in the world for reflective understanding.