Mahabharata — Shanti Parva, Shloka 15
Dharma-Pramāṇa-Vicāra: The Elusiveness of Dharma and the Limits of Rule-Lists
विदित्वा सप्त सूक्ष्माणि षडड़ं च महेश्वरम् । प्रधानविनियोगज्ञ: परं ब्रह्मानुपश्यति
viditvā sapta sūkṣmāṇi ṣaḍ-aṅgaṁ ca maheśvaram | pradhāna-viniyoga-jñaḥ paraṁ brahmānupaśyati ||
ಪಂಚತನ್ಮಾತ್ರೆಗಳು ಹಾಗೂ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಬುದ್ಧಿ—ಈ ಏಳು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ನಿತ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಷಡೈಶ್ವರ್ಯಸಂಪನ್ನನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಅರಿತು, ಪ್ರಧಾನ (ಆದಿ ಪ್ರಕೃತಿ) ಹೇಗೆ ವ್ಯಕ್ತರೂಪಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾಗಿ ‘ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಪರিণಾಮವೇ ಈ ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತು’ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವವನು—ಪರಬ್ರಹ್ಮ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ಸాక్షಾತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ।
व्यास उवाच
Educational Q&A
Liberation arises from discriminative knowledge: understanding the subtle constituents of experience (often counted as the five tanmātras along with mind and intellect), recognizing the world as a transformation of three-guṇa Prakṛti, and knowing the Lord (Maheśvara) as the governing principle; such insight culminates in direct realization of the Supreme Brahman.
In Śānti Parva’s instruction on peace and liberation, Vyāsa continues a philosophical exposition: he describes the kind of knower—versed in subtle tattvas and in the operation of primordial Nature—who transcends mere theory and attains experiential vision of the highest reality, Brahman.