Shloka 13
मृत्युकारणप्रश्नः / Inquiry into the Cause and Designation of Death
लोकमातुरमसूयते जन- स्तत् तदेव च निरीक्ष्य शोचते । तत्र पश्य कुशलानशोचतो ये विदुस्तदुभयं कृताकृतम्
lokam āturam asūyate janaḥ tat tad eva ca nirīkṣya śocate | tatra paśya kuśalān aśocato ye vidus tad ubhayaṁ kṛtākṛtam ||
ಜನರನ್ನು ದುಃಖಿತರೂ ರೋಗಪೀಡಿತರೂ ಎಂದು ನೋಡಿ ಕೆಲವರು ದೋಷದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿಂದಿಸುತ್ತಾರೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಶೋಕಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಕೃತ-ಅಕೃತ—ಕಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಅಕಾರ್ಯ, ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಫಲ—ಎರಡನ್ನೂ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ತಿಳಿದವರು ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಶೋಕವಿಲ್ಲದ ಆ ಜ್ಞಾನಿಗಳನ್ನೇ ಕುಶಲರೆಂದು ತಿಳಿ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Do not respond to others’ suffering with blame or with helpless sorrow; the wiser stance is grounded understanding of causality and agency (kṛta/akṛta), which steadies the mind and prevents grief.
Vyāsa contrasts common reactions to seeing the afflicted—censure or lamentation—with the response of the truly knowledgeable, who, understanding the deeper structure of action and its conditions, remain free from grief and are to be regarded as the truly ‘kuśala’ (sound in judgment).