Shloka 36
सूक्ष्मभूत-भूतात्मविज्ञानम्
Knowing the subtle principle and the bhūtātman through yoga
अरोषमोह: समलोष्टकाञउचन: प्रहीणकोशो गतसंधिविग्रह: । अपेतनिन्न्दास्तुतिरप्रियाप्रिय- श्वरन्नुदासीनवदेष भिक्षुक:
aroṣamohaḥ samaloṣṭakāñcanaḥ prahīṇakośo gatasandhivigrahaḥ | apetanindāstutir apriyapriyaś carann udāsīnavad eṣa bhikṣukaḥ ||
ಅಂತಹ ಭಿಕ್ಷುವನ್ನು ಕೋಪವೂ ಮೋಹವೂ ಸ್ಪರ್ಶಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡೆಯನ್ನೂ ಬಂಗಾರವನ್ನೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ‘ಕೋಶ’ಗಳ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಗ್ರಹಭಾವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಸಂಧಿ–ವಿಗ್ರಹದ ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ನಿಂದೆ–ಸ್ತುತಿಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಯಾರೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಿಯರಲ್ಲ, ಯಾರೂ ಅಪ್ರಿಯರಲ್ಲ; ಉದಾಸೀನನಂತೆ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse defines the ideal renunciant: one who is free from anger and delusion, equal-minded toward wealth and poverty, untouched by praise and blame, and beyond the social-political reflexes of alliance and enmity. Ethical maturity is shown as inner steadiness—no compulsive liking or disliking—expressed as detached wandering and harmlessness.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Vyāsa describes the marks of a true bhikṣuka (mendicant). Rather than a plot event, this is a didactic characterization meant to guide conduct: how a renouncer should relate to possessions, reputation, and interpersonal conflict.