Shloka 16
Gṛhastha-vṛtti and Niyama: Models of Householder Livelihood and Discipline (गृहस्थवृत्ति-नियमाः)
तिष्ठत्ये तेषु भगवान् षट्सु कर्मसु संस्थित: । व्यासजी कहते हैं--बेटा! ब्राह्मणको चाहिये कि वेदोंमें बतायी गयी त्रयी विद्या--“अ उ म्' इन तीन अक्षरोंसे सम्बन्ध रखनेवाली प्रणवविद्याका चिन्तन एवं विचार करे। वेदके छहों अंगोंसहित ऋक्
tiṣṭhaty ete teṣu bhagavān ṣaṭsu karmasu saṁsthitaḥ | dharmadvīpena bhūtānāṁ cārthakāmajalenaca | ṛtavāḍmokṣatīreṇa vihiṁsātaruvāhinā |
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದನು—ಭಗವಾನ್ ಧರ್ಮವೇ ಈ ಆರು ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಪ್ರಣವ (ಅ-ಉ-ಮ್) ಧ್ಯಾನಿಸಬೇಕು; ವೇದದ ಆರು ಅಂಗಗಳೊಡನೆ ಋಕ್, ಸಾಮ, ಯಜುಃ, ಅಥರ್ವ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಶುದ್ಧ ಸ್ವರ-ವ್ಯಂಜನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಬೇಕು. ಯಜನ-ಯಾಜನ, ಅಧ್ಯಯನ-ಅಧ್ಯಾಪನ, ದಾನ, ಪ್ರತಿಗ್ರಹ—ಈ ಆರು ಕರ್ತವ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಆ ಧರ್ಮವು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ.
व्यास उवाच
Educational Q&A
Dharma is not abstract but ‘dwells’ in concrete disciplines: Vedic contemplation (especially the Pranava), accurate study of mantra and sound, and the six brāhmaṇa duties—sacrificing, officiating, studying, teaching, giving, and accepting gifts. These practices are presented as supports that keep one aligned with the divine principle of Dharma amid the destabilizing flow of Time, wealth, and desire.
Vyāsa instructs the listener (addressed as ‘son’ in the surrounding prose) on brāhmaṇa conduct and the religious-ethical foundations of society. He then expands the instruction with a vivid allegory: Time is a mighty river sweeping beings toward Yama’s realm; in that current, Dharma is an island of refuge, while truth and liberation mark the safe shores.