Shloka 94
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
न जात्वकाले कुसुमं कुत: फलं पपात वृक्षात् पवनेरितादपि | रसप्रदा: कामदुघाश्न धेनवो न दारुणा वाग् विचचार कस्यचित्
śakra uvāca | na jātvakāle kusumaṁ kutaḥ phalaṁ papāta vṛkṣāt pavaneritād api | rasapradāḥ kāmadughāś ca dhenavo na dāruṇā vāg vicacāra kasyacit ||
ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅಕಾಲಮರಣ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಭೀಕರ ಗಾಳಿಯಿಂದ ಮರಗಳು ಅಲುಗಿದರೂ ಕಾಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಂಚೆ ಹೂವು ಕೂಡ ಬೀಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ; ಹೀಗಿರಲು ಹಣ್ಣು ಹೇಗೆ ಬೀಳುವುದು? ಹಸುಗಳು ಪೋಷಕ ರಸಗಳನ್ನು (ಹಾಲು ಮುಂತಾದವು) ನೀಡುತ್ತಿದ್ದವು; ಕಾಮಧೇನುಗಳಂತೆ ಇಷ್ಟವಾದಷ್ಟು ಹಾಲು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಾರ ಬಾಯಿಂದಲೂ ಕಠೋರ ವಚನ ಹೊರಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ।
शक्र उवाच
Educational Q&A
The verse portrays an ideal moral order where nature and society remain in harmony: nothing occurs ‘out of time’ (akāla), resources are abundant and benevolent (kāmadughā dhenavaḥ), and ethical restraint in speech prevails (no dāruṇā vāk). It implies that dharma sustains both ecological balance and human conduct.
Indra (Śakra) is describing a bygone age of righteousness and well-being: even strong winds do not cause untimely loss in nature, cows freely provide milk, and people do not utter harsh words—signs of a world governed by dharma and orderly time.