Shloka 753
योग–सांख्यसमन्वयः, रथोपमा, व्यक्त–अव्यक्तविवेकः
Yoga–Sāṃkhya Synthesis, Chariot Allegory, and the Vyakta–Avyakta Distinction
शिष्यानप्रहितास्तेषामकुर्वन् गुरव: स्वयम् । गुरुलोग प्रतिदिन प्रातः:काल जाकर शिष्योंसे पूछते हैं कि आपकी रात सुखसे बीती है न? इसके सिवा वे उन शिष्योंके वस्त्र आदि ठीकसे पहनाते और उनकी वेश-भूषा सँवारते हैं तथा उनकी ओरसे कोई प्रेरणा न होनेपर भी स्वयं ही उनके संदेशवाहक दूत आदिका कार्य करते हैं
śiṣyān aprahitās teṣām akurvan guravaḥ svayam | guru-lokaḥ pratidina prātaḥ-kāle gatvā śiṣyebhyaḥ pṛcchanti—kaccid rātriḥ sukhenātītā na iti | etad-atikramya te śiṣyāṇāṃ vastrādīni samyak paridhāpayanti, veśa-bhūṣāṃ ca saṃskurvanti, tathā teṣāṃ vināpi prerayā svayam eva sandesha-vāhaka-dūta-ādi-kāryaṃ kurvanti ||
ಶಕ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ಶಿಷ್ಯರು ಕೇಳದೇ ಇದ್ದರೂ ಗುರುಗಳು ತಾವೇ ಅವರ ಅಗತ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಪ್ರಾತಃಕಾಲ ಶಿಷ್ಯರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ—“ರಾತ್ರಿ ಸುಖವಾಗಿ ಕಳೆದಿತೇ?” ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರ ವಸ್ತ್ರಾದಿಗಳನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿ, ವೇಷಭೂಷೆಯನ್ನು ಸವರಿ, ಯಾವುದೇ ಪ್ರೇರಣೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅವರ ಪರವಾಗಿ ಸಂದೇಶವಾಹಕ-ದೂತರ ಕಾರ್ಯವನ್ನೂ ತಾವೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಗುರುಧರ್ಮವು ಕೇವಲ ಉಪದೇಶವಲ್ಲ; ಕರುಣೆಯುಳ್ಳ ಪಾಲಕತ್ವ.
शक्र उवाच
Educational Q&A
A teacher’s dharma is not limited to imparting knowledge; it includes proactive care—checking a student’s well-being, ensuring proper conduct and readiness, and even taking up practical responsibilities for the student when needed.
Śakra describes an idealized model of the guru-community: they visit students each morning, inquire about their comfort, help arrange their clothing and appearance, and act as messengers or envoys on the students’ behalf without waiting to be asked.