Shloka 19
ब्राह्मणस्य पूर्वतरा वृत्तिः — The Earlier Ideal Conduct of a Brahmana
River-of-Saṃsāra Metaphor
“तुम्हें वरूणके पाशसे बाँधा गया, वज़से घायल किया गया तथा तुम्हारी स्त्री और धनका भी अपहरण कर लिया गया; फिर भी बोलो, तुम्हें शोक कैसे नहीं होता है? ।। नष्टश्रीविभव भ्रष्टो यन्न शोचसि दुष्करम् । त्रैलोक्यराज्यनाशे हि को<न्यो जीवितुमुत्सहेत्
tvaṁ varuṇasya pāśena baddho vajreṇa ca tāḍitaḥ | bhāryā-dhanaṁ ca te hṛtaṁ tathāpi brūhi kathaṁ na śocasi || naṣṭaśrī-vibhavo bhraṣṭo yan na śocasi duṣkaram | trailokya-rājya-nāśe hi ko 'nyo jīvitum utsahet ||
ನೀನು ವರುಣನ ಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿ, ವಜ್ರದಿಂದ ಆಘಾತಗೊಂಡು, ಪತ್ನಿಯೂ ಧನವೂ ಹರಣಗೊಂಡಿವೆ—ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹೇಳು, ನೀನು ಹೇಗೆ ಶೋಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ? ಶ್ರೀ-ವೈಭವದಿಂದ ಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ಕೂಡ ನೀನು ಅಳಲಿಲ್ಲವೆಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರ; ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ರಾಜ್ಯವೇ ನಾಶವಾದರೂ ನಿನ್ನ ಹೊರತು ಮತ್ತಾರು ಬದುಕಲು ಉತ್ಸಾಹ ತೋರಬಲ್ಲರು?
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights extraordinary steadiness of mind: even after severe losses—bondage, injury, and the abduction of wife and wealth—one may remain unshaken. Bhīṣma frames such non-grieving as rare, implicitly pointing to inner resilience and detachment from external fortune as a high ethical attainment.
Bhīṣma addresses a person who has suffered extreme reversals—divine restraint (Varuṇa’s noose), a devastating blow (the thunderbolt), and the loss of family and property. He expresses astonishment that the person does not grieve, arguing that even the loss of universal sovereignty would normally crush one’s will to live.