Shloka 38
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
यद् यदागमसंयुक्त न कृच्छुमनुपश्यति । अथ तत्राप्युपादत्ते तमोडव्यक्तमिवानृतम्
yad yad āgama-saṁyuktaṁ na kṛcchram anupaśyati | atha tatrāpy upādatte tamoḍa-vyaktam ivānṛtam ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಂದಿನ ಅನುಭವಗಳ ವಾಸನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾದ ಯಾವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಾದರೂ ಮನುಷ್ಯನು ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕಷ್ಟವೆಂದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿಯೇ ಅವನು ತಮೋಗುಣದಿಂದ ಆವರಿತವಾಗಿ, ಅವ್ಯಕ್ತದಂತೆ ಮಂಕಾದ, ಅಸತ್ಯ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸुषುಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಸಮೀಪದಲ್ಲಿರುವ ದುಃಖವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಂತೆ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಅಲ್ಲಿಯೂ ತಮಸಜನ್ಯ ಮಿಥ್ಯಾ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That the mind can fail to recognize suffering when it is veiled by tamas and habitual impressions; even in deep sleep one may ‘experience’ a kind of false, indistinct contentment that is not true well-being.
In the Śānti Parva’s instruction, Bhīṣma continues teaching about the nature of mind and experience, using sleep/dream imagery to show how delusion can make hardship seem absent and can present an illusory sense of ease.