Shloka 36
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
इन्द्रियाण्यपि सूक्ष्माणि दृष्ट््वा पूर्वश्रुतागमात् । चिन्तयन्नानुपर्येति त्रिभिरेवान्वितो गुणै:
indriyāṇy api sūkṣmāṇi dṛṣṭvā pūrvaśrutāgamāt | cintayann ānuparyeti tribhir evānvito guṇaiḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿದ ಆಗಮಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನೂ ತಿಳಿದು, ಸ್ವಪ್ನದ್ರಷ್ಟನು ವಿಷಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುತ್ತಾ, ಸತ್ತ್ವ-ರಜಸ್-ತಮಸ್ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದ ಅನ್ವಿತನಾಗಿ, ದೇಹದ ಒಳಗೇ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ; ಏಕೆಂದರೆ ಜಾಗ್ರತಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು-ಕೇಳಿದಾದಿಗಳಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ವಾಸನೆಗಳ ಬಲದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳ ಅನುಭವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even in dream, experience is driven by subtle sense-faculties and prior impressions, and it is colored by the three guṇas. Hence ethical self-cultivation requires guarding sense-contact and training thought, because inner wandering continues even without external objects.
Bhīṣma is explaining to his listener a psychological-metaphysical account of the dreamer: the dream-experiencer, influenced by earlier learned doctrine and by the guṇas, mentally follows sense-objects and ‘roams’ within the body, constructing experience from subtle faculties and impressions.