Shloka 9
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
यमाहु: कपिल सांख्या: परमर्षि प्रजापतिम् । स मन्ये तेन रूपेण विस्मापयति हि स्वयम्,सांख्यके विद्वान तो उन्हें साक्षात् प्रजापति महर्षि कपिलका ही स्वरूप बताते हैं। उन्हें देखकर ऐसा जान पड़ता था, मानो सांख्यशास्त्रके प्रवर्तक भगवान् कपिल स्वयं पंचशिखके रूपमें आकर लोगोंको आश्रर्यमें डाल रहे हैं
yamāhuḥ kapilā sāṅkhyāḥ paramarṣiṃ prajāpatiṃ | sa manye tena rūpeṇa vismāpayati hi svayam ||
ಸಾಂಖ್ಯಜ್ಞರು ಕಪಿಲನನ್ನು ಪರಮಋಷಿ, ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಅವನೇ ಆ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಜನರನ್ನು ವಿಸ್ಮಯಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ—ಸಾಂಖ್ಯಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವರ್ತಕ ಭಗವಾನ್ ಕಪಿಲನೇ ಪಂಚಶಿಖನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದಂತೆಯೇ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse elevates Kapila’s authority by identifying him with Prajāpati, implying that true philosophical insight (Sāṅkhya) is rooted in a primordial, creator-sage lineage; such realized wisdom naturally inspires awe and reverence.
Bhīṣma, in his instruction during Śānti Parva, cites the view of Sāṅkhya experts: they regard Kapila as Prajāpati. Bhīṣma adds that Kapila seems to appear in that very form, astonishing observers—underscoring Kapila’s exceptional stature.