Shloka 13
इन्द्र–बलि संवादः
The Dialogue of Indra and Bali on Fortune, Humility, and Restraint
Devanagari script
व्यापकं सर्वभूतेषु वर्तते5प्रतिघं मन: । आत्मप्रभावात् तं विद्यात् सर्वा ह्यात्मनि देवता:,मनकी सर्वत्र अबाध गति है। वह अपने अधिष्ठान-भूत आत्माके ही प्रभावसे सम्पूर्ण भूतोंमें व्याप्त है; अतः आत्माको अवश्य जानना चाहिये; क्योंकि सभी देवता आत्मामें ही स्थित हैं
Translation
ಮನಸ್ಸು ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ಎಲ್ಲೆಡೆ ಅಪ್ರತಿಹತವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ತನ್ನ ಅಧಿಷ್ಠಾನಭೂತ ಆತ್ಮಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಯಲೇಬೇಕು—ಏಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಆತ್ಮದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
Word by Word
व्यापकंall-pervading
व्यापकं:
Karta
TypeAdjective
Rootव्यापक (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
सर्वभूतेषुin all beings
सर्वभूतेषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootसर्वभूत (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative, Plural
वर्ततेexists/moves/operates
वर्तते:
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
FormPresent, Third, Singular, Atmanepada
अप्रतिघंunobstructed
अप्रतिघं:
Karta
TypeAdjective
Rootअप्रतिघ (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
मनःmind
मनः:
Karta
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative, Singular
आत्मप्रभावात्from the power of the Self
आत्मप्रभावात्:
Apadana
TypeNoun
Rootआत्मप्रभाव (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative, Singular
तम्that (him/it)
तम्:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
विद्यात्should know
विद्यात्:
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
FormOptative (Potential), Third, Singular, Parasmaipada
सर्वाःall
सर्वाः:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
हिindeed/for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
आत्मनिin the Self
आत्मनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
देवताःdeities
देवताः:
Karta
TypeNoun
Rootदेवता (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes