Shloka 25
Prahlāda–Indra Saṃvāda: Kartṛtva (Agency) and Svabhāva (Nature) in the Causation of Karma
साधन आरम्भ कर देनेपर उसे बीचमें न रोके। जैसे आग धीरे-धीरे तेज की जाती है, उसी प्रकार ज्ञानके साधनको शनैः-शनै: उद्दीपित करे। ऐसा करनेसे ज्ञान सूर्यके समान प्रकाशित होने लगता है ।।
sādhanaṃ ārambhaṃ kṛtvā madhye na nivārayet | yathā agniḥ śanaiḥ-śanaiḥ tīvraḥ kriyate tathā jñānasya sādhanam api śanaiḥ-śanaiḥ uddīpayet | evaṃ kṛte jñānaṃ sūryavat prakāśate || jñānādhiṣṭhānam ajñānaṃ trīṃl lokān adhitiṣṭhati | vijñānānugataṃ jñānam ajñānena apākṛṣyate ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಆರಂಭಿಸಿದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಬಾರದು. ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ, ಜ್ಞಾನಸಾಧನಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಉದ್ದೀಪಿಸಬೇಕು; ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಜ್ಞಾನ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಲು ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೂ ಆಧಾರ ಜ್ಞಾನವೇ—ಅದು ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ವಿವೇಕಾನುಸಾರವಾದ ಜ್ಞಾನವೂ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ ಆವರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Do not abandon a discipline once begun; cultivate the means to knowledge gradually and steadily. True knowledge becomes luminous through sustained practice, while ignorance can obscure even discernment-guided understanding.
In the Śānti Parva’s instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma continues ethical-spiritual counsel, using the metaphor of slowly intensifying fire to recommend patient, uninterrupted cultivation of knowledge and warning how ignorance diminishes insight.