Shloka 27
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
भीष्म उवाच दोषैर्मूलादवच्चिन्नैरविंशुद्धात्मा विमुच्यते । विनाशयति सम्भूतमयस्मयमयो यथा । तथा कृतात्मा सहजैदररषि्नश्यति तामसै:
bhīṣma uvāca doṣair mūlād avacchinnair aviśuddhātmā vimucyate | vināśayati sambhūtam ayasmayam ayo yathā | tathā kṛtātmā sahajair doṣair naśyati tāmasaiḥ ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ! ದೋಷಗಳು ಮೂಲಸಹಿತವಾಗಿ ಛೇದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ, ಹಿಂದೆ ಅಶುದ್ಧವಾಗಿದ್ದ ಅಂತಃಕರಣವು ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮನುಷ್ಯನು ಸಂಸಾರಬಂಧನದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹೇಗೆ ಕಬ್ಬಿಣದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಉಪಕರಣವು ಕಬ್ಬಿಣದ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ, ಆ ಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ತಾನೂ ಕ್ಷಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೋ, ಹಾಗೆಯೇ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಶುದ್ಧಗೊಂಡ ಬುದ್ಧಿಯು ತಮೋಗುಣಜನ್ಯ ಸಹಜ ದೋಷಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ, ಆ ನಾಶವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ ಬಳಿಕ ತಾನೂ ಶಾಂತವಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ ಸೇರುತ್ತದೆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Freedom comes when defects are removed along with their root-cause (ignorance/delusion). A purified, disciplined intellect can eliminate innate tamasic tendencies; once its task is done, even that corrective instrument becomes still, indicating the settling of mental activity after purification.
In the Śānti Parva instruction to Yudhiṣṭhira, Bhīṣma explains a method of inner purification: destroy faults at their source. He illustrates it with a simile—iron cutting iron—showing how a tool used to remove bondage may itself be worn away, paralleling how the refined intellect quiets after removing tamasic defects.