Shloka 10
Vimokṣa-niścaya: Pañcaśikha’s Analysis of Aggregates, Guṇas, and Tyāga (मोक्षनिर्णयः)
स्पर्शरूपरसाद्येषु सड़ं गच्छन्ति बालिशा: । नावगच्छन्त्यविज्ञानादात्मानं पार्थिवं गुणम्
sparśarūparasādyeṣu ṣaḍaṁ gacchanti bāliśāḥ | nāvagacchanty avijñānād ātmānaṁ pārthivaṁ guṇam ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಮೂಢರು ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ ಮುಂತಾದ ಆರು ವಿಧದ ಇಂದ್ರಿಯವಿಷಯಗಳ ಹಿಂದೆ ಓಡುತ್ತಾರೆ. ವಿವೇಕಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ತಮ್ಮ ಆತ್ಮಭಾವ (ದೇಹಾಭಿಮಾನ) ಪಾರ್ಥಿವ ಗುಣದಿಂದ ಬಂಧಿತವೆಂಬುದನ್ನು ಅರಿಯರು; ಭೂತಗಳ ವಿಕಾರವನ್ನೇ ತಮ್ಮ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Attachment to sense-objects arises from ignorance; without discernment one identifies the self with the material body (an elemental, ‘earthly’ modification). The ethical thrust is toward sense-restraint and right knowledge as prerequisites for liberation-oriented living.
In Śānti Parva’s instruction on dharma and inner discipline, Bhīṣma continues advising Yudhiṣṭhira by diagnosing the root of bondage: the undiscerning chase sensory pleasures and fail to understand the body’s elemental nature and the need for discriminative insight.