Shloka 28
Śānti-parva 206: Guṇa-hetu Moha, Kāma-krodha Chain, Indriya-utpatti, and Nirodha
अव्यक्तात्मा पुरुषो व्यक्तकर्मा सोव्यक्तत्वं गच्छति हुन्तकाले । तैरेवायं चेन्द्रियैर्वर्थमानै- ग्लयद्िवा5वर्ततेडकामरूप:,पुरुषका आत्मा (वास्तविक स्वरूप) अव्यक्त है और उसके कर्म शरीररूपमें व्यक्त हैं। अतः वह अन्तकालमें अव्यक्तभावको प्राप्त हो जाता है। परंतु कामनाओंसे तद्गरूप हुआ वह जीव उन बढ़ी हुई विषयप्रबल इन्द्रियोंसे युक्त होकर पुनः संसारमें आ जाता है अर्थात् पुनः शरीरको धारण कर लेता है
avyaktātmā puruṣo vyaktakarmā so 'vyaktatvaṁ gacchati hy antakāle | tair evāyaṁ cendriyaiḥ pravardhamānaiḥ klānto 'pi vā vartate 'kāmarūpaḥ ||
ಪುರುಷನ ನಿಜ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪ ಅವ್ಯಕ್ತ; ಅವನ ಕರ್ಮಗಳು ದೇಹದ ಮೂಲಕ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅಂತಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವ್ಯಕ್ತಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಕಾಮನೆಗಳಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಈ ಜೀವ, ವಿಷಯಗಳಿಂದ ಬಲಗೊಂಡ ಅದೇ ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು, ಮತ್ತೆ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ—ಅಂದರೆ ಪುನಃ ದೇಹವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The self is subtle and unmanifest, but actions and sense-engagement are manifest; at death one enters an unmanifest condition, yet if desire persists and the senses remain strengthened by objects, the being returns to saṁsāra and takes another body.
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma explains to the listener (Yudhiṣṭhira in this parva) how the momentum of desire and sense-habits drives continued rebirth even after the dissolution of the body at death.