Shloka 7
मनस्–बुद्धि–गुणविचारः (Manas–Buddhi–Guṇa Inquiry) — Meditation and Nirguṇa Realization
अभयं चानिमित्तं च न तत् क्लेशसमावृतम् । द्वाभ्यां मुक्त त्रिभिर्मुक्तमष्टाभिस्त्रिभिरेव च
abhayaṃ cānimittaṃ ca na tat kleśasamāvṛtam | dvābhyāṃ muktaṃ tribhir muktam aṣṭābhis tribhir eva ca ||
ಭೀಷ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವು ಅಭಯವೂ, ಬಾಹ್ಯ ನಿಮಿತ್ತಕಾರಣರಹಿತವೂ ಆಗಿದೆ; ಅದು ಕ್ಲೇಶಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಪ್ರಿಯ-ಅಪ್ರಿಯ ಎಂಬ ದ್ವಂದ್ವದಿಂದ ಮುಕ್ತ; ಆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಮೂರು ಗುಣಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತ; ಮತ್ತು ದೇಹಬಂಧದ ಅಷ್ಟವಿಧ ಸಂಕುಲದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತ. ಅಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾತಾ-ಜ್ಞಾನ-ಜ್ಞೇಯ ಎಂಬ ತ್ರಿಪುಟಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಕ್ಷಯ-ಭಯಾತೀತ ಪರಮಧಾಮವೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse characterizes the Supreme as unconditioned and fearless: not obscured by kleśas, not driven by dualities (like/dislike), not constituted by the three guṇas, and transcending the structures of embodied experience—so completely that even the subject–object–knowledge triad is absent.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on liberation-oriented dharma. Here he describes the nature of the highest abode/Reality by negating layers of bondage—afflictions, dualities, guṇas, and cognitive triads—to guide the listener toward non-attached, discriminative understanding.